VERDIEPINGSARTIKEL

Er valt nog veel te verbeteren op het gebied van arbeidsomstandigheden

Er valt nog veel te verbeteren op het gebied van arbeidsomstandigheden. In 2019 waren er in Nederland nog 69 dodelijke ongevallen tijdens het werk en scoorden psychische aandoeningen zoals burn-out en stress hoog in het aantal gemelde beroepsziekten. De wet biedt zowel de personeelsvertegenwoordiging (PVT) als de OR opties om arbeidsomstandigheden daadwerkelijk te verbeteren.


7 mei 2021 4 minuten Door redactie

Dit verdiepingsartikel wordt u aangeboden door Rendement Online


Arbeidsomstandigheden hebben niet alleen betrekking op veilig en gezond kunnen werken, maar ook op het welzijn van werknemers. Dat welzijn wordt samengevat in de psychosociale arbeidsbelasting (PSA). PSA (infographic) gaat over aspecten van het werk zoals werkdruk, werkstress, pesten, discriminatie, seksuele intimidatie, agressie en geweld. Het zijn de aspecten waar werknemers dagelijks hinder van kunnen ondervinden, waarmee ze een bron zijn voor burn-out en stress met (langdurig) ziekteverzuim of uitval tot gevolg.

WOR over arbeidsomstandigheden

De Wet op de ondernemingsraden (WOR) beschrijft de bevoegdheden van de OR op het gebied van de arbeidsomstandigheden maar heel beknopt. Artikel 27, lid 1d WOR geeft aan dat de OR instemmingsrecht heeft bij het instellen, wijzigen of intrekken van regelingen op het gebied van de arbeidsomstandigheden, het ziekteverzuim of het re-integratiebeleid.

Wilt u weten welke regelingen de WOR daarmee precies bedoelt, dan moet u de Arbowet en het Arbobesluit van de plank halen. Daar vindt u de belangrijkste bevoegdheden van uw OR op het gebied van arbeidsomstandigheden en ziekteverzuim terug.

Cyclisch proces met vijf w's

Een bestuurder die serieus werk wil maken van het verbeteren van de arbeidsomstandigheden doet dat door daar een beleidsplan voor te maken. De arbobeleidsplannen werken – als het goed is – volgens een zich herhalend cyclisch proces met de vijf w’s.

De vijf w's van arbobeleidsplannen

 

Willen

  • Intentieverklaring, met beschrijving wettelijke zorgplicht werkgever.
  • Formulering arbobeleid in arbobeleidsplan.

Weten

  • RI&E als beleidsinstrument om aanwezige gevaren en risico’s op het gebied van veiligheid, gezondheid en welzijn (PSA) op te sporen en vast te leggen.

Wegen

  • De te maken keuzes in plan van aanpak: welke risico’s moeten als eerste worden aangepakt.

Werken

  • Uitvoering van het plan van aanpak en toezicht daarop in de vorm van voortgangsrapportage.

Waken

  • Voortgangsbewaking in uitvoering plan van aanpak.
  • Evaluatie en eventuele bijstelling van beleidsplannen.
  • Toezicht op naleving arbocatalogus.

Een beleidsplan is niet wettelijk verplicht, maar zorgt wel voor een planmatige uitvoering van het arbobeleid. Dat voorkomt ad-hocmaatregelen die misschien op de korte termijn een oplossing bieden, maar op de lange termijn geen zoden aan de dijk zetten.

Risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E)

Elke werkgever hoort over een actuele risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) te beschikken. Dat betekent dat hij wijzigingen in de arbeidsomstandigheden direct ook in de RI&E (toolbox) moeten verwerken. Dat geldt dus ook voor wijzigingen die nodig zijn om de werkplek coronaproof te maken of die samenhangen met het thuiswerken. De ondernemer moet dan opnieuw bekijken welke risico’s er zijn.

Daarbij kan hij niet om uw OR of de PVT heen. 

Daarbij kan hij niet om uw OR of de PVT heen. U heeft immers instemmingsrecht. Allereerst moet u vooraf samen met uw bestuurder een aantal keuzes maken. U heeft namelijk ook instemmingsrecht bij de keuze voor de onderzoeksmethode en voor wie de RI&E uitvoert. Omdat er geen wettelijk voorschrift is voor de uitvoering van de RI&E, is dat een extra belangrijk aandachtspunt voor uw OR.

Het kan nogal een verschil maken of een stagiair dat als studieopdracht doet of dat een ervaren en gecertificeerde arbodienst de RI&E verzorgt. Voert uw bestuurder de RI&E in eigen beheer uit, dan moet hij het eindresultaat laten toetsen door een gecertificeerde arbokerndeskundige, zoals een bedrijfsarts, veiligheidskundige, arbeidshygiënist of een arbeids- & organisatiedeskundige. Voert een gecertificeerde arbodienst de RI&E uit, dan mag die ook de eindtoets doen.

Inhoud van de RI&E bespreken

Zijn deze keuzes eenmaal gemaakt, dan is vooral de inhoud van de RI&E van belang. Door hierover vooraf te overleggen met uw bestuurder, verkleint u de kans dat bepaalde arbeidsrisico’s (tool) aan de aandacht ontsnappen.

Zijn alle productieprocessen, het werken in ploegendiensten, het (incidenteel) gebruik van machines en de schoonmaakwerkzaamheden (meestal buiten de kantooruren) meegenomen?

Is er binnen uw organisatie sprake van seizoensarbeid, laat dan ook de bijbehorende specifieke risico’s goed in kaart brengen. Dat betekent dat de uitvoering van de RI&E ook in de seizoensarbeidsperiode moet plaatsvinden als uw organisatie vol in bedrijf is.

Bespreek ook of het een optie is om aanvullend onderzoek te laten doen als de conclusies in de RI&E daarom vragen, denk aan onderzoek naar de gezondheidsrisico’s van stoffen, lucht of geluiden op de werkvloer.

Werkplekonderzoek

Vooral het werkplekonderzoek is een belangrijk onderdeel van de RI&E. Zorg ervoor dat dit goed geregeld is en dat álle werkplekken zorgvuldig bekeken zijn. Ook de PSA-risico’s zijn een belangrijk aandachtspunt. Zijn deze risico’s niet meegenomen in de RI&E, dan kunt u deze in kaart laten brengen via een medewerkerstevredenheidsonderzoek (MTO). Ook daarbij heeft uw OR instemmingsrecht.

Daarnaast moet elke werknemer de RI&E kunnen inzien en raadplegen. Uw OR kan erop toezien dat uw achterban de RI&E ontvangt of dat deze centraal toegankelijk in te zien is, bijvoorbeeld via intranet of het netwerk van de organisatie.

Uw OR heeft ook instemmingsrecht bij de planning voor de uitvoering van de RI&E. Los van de noodzakelijke aanpassingen naar aanleiding van veranderingen, zijn de meeste RI&E’s elke vier jaar toe aan herziening. Veel werkgevers spreiden de kosten en laten elk jaar een onderdeel, locatie of afdeling onderzoeken. Zo’n faseplan moeten ze dan na zo’n vier jaar herhalen.

Plan van aanpak RI&E

Op basis van de RI&E moet uw bestuurder ook een plan van aanpak (tool) (laten) opstellen. In dit plan van aanpak staat meestal de volgende informatie:

  • een beschrijving van het knelpunt zoals vastgesteld in de RI&E;
  • een beschrijving van de voorgenomen maatregel;
  • het doel van de maatregel;
  • de naam van de verantwoordelijke voor de uitvoering van de maatregel;
  • de hoeveelheid tijd en geld die de maatregel kost;
  • de datum waarop het knelpunt ontstaat en opgelost moet zijn.

Voortgang

Voordat uw OR instemt met het plan van aanpak, is het van belang dat u controleert of:

  • alle knelpunten zijn meegenomen;
  • de grootste en ernstigste knelpunten als eerste worden aangepakt;
  • of de arbeidshygiënische strategie juist wordt toegepast;
  • er op een juiste manier rekening gehouden is met de technische, organisatorische en financiële haalbaarheid van de maatregelen.

Gebruik uw recht op informatie om jaarlijks een voortgangsrapportage op te vragen over uitvoering van de RI&E en het plan van aanpak. Zo houdt u zicht op de voortgang van de verbeteringen in de arbeidsomstandigheden.

Belangrijkste bevoegdheden OR bij arbeidsomstandigheden en ziekteverzuim

Arbodienst

  • Instemmingsrecht bij keuze voor gecertificeerde arbodienst en voorafgaand aan afsluiten van contract.
  • Instemmingsrecht bij keuze voor gecertificeerde arbodienst en voorafgaand aan afsluiten van contract.
  • Recht op advies en informatie van arbodienst/bedrijfsarts.

 

RI&E

  • Instemmingsrecht bij methode waarmee RI&E wordt uitgevoerd.
  • Instemmingsrecht op MTO als daarin PSA-onderdelen worden geïnventariseerd.

Plan van aanpak

  • Instemmingsrecht op plan van aanpak dat op grond van RI&E is gemaakt.

Ziekteverzuimbeleid

  • Instemmingsrecht op verzuim- en re-integratieregelingen.
  • Instemmingsrecht op bescherming van persoonsgegevens van werknemers.

Periodiek arbeidsgeneeskundig onderzoek (PAGO

  • Instemmingsrecht op verzuim- en re-integratieregelingen.
  • Instemmingsrecht op bescherming van persoonsgegevens van werknemers.

Bedrijfshulpverlening (BHV)

  • Instemmingsrecht op organisatie bhv en aanwijzen bhv’ers.
  • Instemmingsrecht bij bedrijfsnoodplan en ontruimingsplan.

Preventiemedewerker

  • Instemmingsrecht op de persoon van preventiemedewerker, inclusief taken, beschikbare tijd en tijdsbesteding, benodigde kennis en kunde en zijn plaats in de organisatie.

 

Inspectie SZW

  • OR kan initiatief nemen om klacht of probleem aan te kaarten bij de Inspectie en vragen om een onderzoek.
  • OR mag inspecteur begeleiden bij onderzoek in organisatie.
  • OR kan gesprek onder vier ogen hebben met inspecteur.
  • OR krijgt rechtstreeks ongevals- en inspectierapport van inspecteur.