VERDIEPINGSARTIKEL

Lawaai op het werk: herrie heeft gevolgen

Blootstelling aan lawaai op het werk brengt het risico van gehoorschade met zich mee. Een van de klachten waar werknemers mee te maken kunnen krijgen, is tinnitus of oorsuizen. Het wordt veroorzaakt door schadelijk geluid en is een aandoening die veel hinder veroorzaakt. Niet alleen voor de werknemer die er last van heeft: het kan ook de veiligheid op het werk in gevaar brengen. Op tijd signaleren van schadelijk geluid helpt klachten te voorkomen.


27 september 2021 4 minuten Door redactie

Dit verdiepingsartikel wordt u aangeboden door Rendement Online


Slechthorendheid ontstaat door harde geluiden die het gehoor beschadigen. Gehoorschade treedt vaak geleidelijk op; de eerste signalen zijn tijdelijk gehoorverlies en oorsuizingen. Dit laatste wordt ook wel tinnitus genoemd, een gehooraandoening die in elke fase van slechthorendheid kan voorkomen. 

Mensen die er last van hebben, horen doorlopend of met kortere of langere tussenpozen suizingen in het oor. Dit zijn hoge of lage geluiden die er niet werkelijk zijn. Dat betekent niet dat de persoon in kwestie ze niet echt hoort, maar iemand anders in dezelfde ruimte neemt deze geluiden niet waar.

Oorsuizen of tinnitus kan het gevolg zijn van blootstelling aan te hoge geluidsniveaus

Oorsuizen of tinnitus kan het gevolg zijn van blootstelling aan te hoge geluidsniveaus. Dat kan zowel om kortstondig extreem hard geluid gaan als om langdurig schadelijk geluid. 

Gehoorverlies en oorsuizen

Vroeger gold tinnitus uitsluitend als een vorm van gehoorbeschadiging, maar oorsuizen komt ook voor zonder dat er sprake is van gehoorverlies. Tegenwoordig wordt de oorzaak van tinnitus in de hersenen gezocht; deze geven constante signalen af die zorgen voor een ‘fantoomgeluid’. Dit wordt getriggerd doordat haarcellen in het oor beschadigd zijn.

Ook afwijkingen aan het oor zelf of beschadigingen aan de nek kunnen tinnitus veroorzaken. Welke oorzaak het oorsuizen ook heeft, er is nog geen genezing mogelijk, al komt het ook wel voor dat de aandoening vanzelf verdwijnt. De behandeling is gericht op het zo goed mogelijk leren omgaan met de klachten. 

Gevolgen van tinnitus

Als in uw organisaties werknemers moeten werken in een lawaaiige omgeving of met harde geluiden, is slechthorendheid een reëel arbeidsrisico. Voorop staat te allen tijde dat uw werkgever probeert gehoorschade te voorkomen. Maar tenzij tinnitus optreedt vanwege een plotselinge knal, kan het ontstaan een proces van jaren zijn.

Onvoldoende maatregelen in een eerdere fase van iemands loopbaan, een onvoorziene omstandigheid of nonchalant omgaan met beschermingsmiddelen kunnen allemaal leiden tot tinnitus. Het is dus goed om te weten waar u op moet letten als het gaat om het signaleren van gehooraandoeningen.

Werknemers met tinnitus hebben vaak ook last van concentratieproblemen, hoofdpijn, snel geprikkeld of geïrriteerd zijn, minder energie en snellere vermoeidheid. Deze klachten hebben gevolgen voor het welzijn van de werknemer en voor de kwaliteit van het werk. 

Gedragsverandering door tinnitus

Ook kunt u letten op veranderingen in het gedrag van de werknemer, zoals:

  • minder uren gaan werken;
  • vaker en langer pauze nemen;
  • helemaal stoppen met werken;
  • in een langzamer tempo gaan werken;
  • meer fouten maken in het werk;
  • vermijden van bepaalde taken en werkzaamheden, zoals vergaderen of spreken in groepen;
  • vermijden van taken waarbij veel concentratie nodig is;
  • vermijden van sociale contacten;
  • vermijden van drukke en lawaaiige plekken.

Daarnaast kunnen collega’s signaleren dat er iets aan de hand is. Niet alleen zien zij de symptomen zoals hierboven geschetst vaak als eerste, ze kunnen er ook hinder door ondervinden bij het uitvoeren van hun eigen werkzaamheden. 

Risico's op het werk bij tinnitus

Door concentratiegebrek of vermoeidheid kan iemand slordiger gaan werken of fouten maken. Ook kan in geval van de combinatie tinnitus-slechthorendheid, de werknemer de veiligheidssignalen niet goed oppikken. Denk aan het roepen van aanwijzingen door collega’s of de waarschuwingssignalen van voertuigen bij het achteruitrijden.

De werkgever moet dan ook maatregelen nemen om gehoorbeschadiging te voorkomen

In al deze gevallen ontstaat een situatie waarbij de veiligheid op de werkvloer in het geding kan komen en het risico op een arbeidsongeval toeneemt. De werkgever moet dan ook maatregelen nemen om gehoorbeschadiging te voorkomen. Wie eenmaal aan lawaaidoofheid lijdt of slechthorend is, kan hiervan niet genezen. 

Gehoorschade is onomkeerbaar

Dat gehoorschade onomkeerbaar is, maakt de preventie ervan dus nog urgenter. De werkgever moet daarom allereerst in kaart brengen of de toegestane grenswaarden voor schadelijk geluid overschreden worden. Soms zijn daarvoor geluidmetingen nodig, bijvoorbeeld door een arbeidshygiënist.

Volgens artikel 6 van het Arbobesluit moet de werkgever dat laten doen bij blootstelling vanaf 80 dB. Ook moet hij voorlichting geven en werknemers een periodiek arbeidsgezondheidskundig onderzoek (PAGO) (verdiepingsartikel) aanbieden.

Bij 85 dB moeten werknemers gehoorbescherming dragen, maar uiteraard moet de werkgever wel eerst geprobeerd hebben de geluidsniveaus en blootstelling te reduceren. Zorg dat werknemers weten hoe ze gehoorbeschermers moeten gebruiken en laat hierop ook toezicht houden. Bij 87 dB zijn de regels nog dwingender; deze grenswaarde mag niet overschreden worden. 

Wat schrijft de arbeidshygiënische strategie voor?

De arbeidshygiënische strategie stelt dat de werkgever altijd eerst moet proberen de oorzaken van potentieel schadelijke arbeidsomstandigheden aan te pakken. Pas als dat onmogelijk is of onvoldoende resultaat oplevert, mag hij het probleem tegengaan door het verstrekken van persoonlijke beschermingsmiddelen. 

 

Structureel

De arbeidshygiënische strategie voor geluidsoverlast biedt bronmaatregelen en collectieve maatregelen. Bronaanpak betekent dat u bekijkt hoe u de geluidsproductie structureel kunt verminderen. Dit vraagt om technische oplossingen.

 

  • Eliminatie: weghalen geluidsbron en kiezen voor andere, geluidsarme productie- of bewerkingstechnieken (bijvoorbeeld lijmen in plaats van klinken) of door uitbesteding. 
  • Reductie: minder lawaai. Door een ander, geluidsarmer ontwerp van de bewerking die geluid veroorzaakt. 
  • Isolatie: omkasten van machines.

Vragen die hierbij helpen zijn:

  • Waar zit de oorzaak van het geluid?
  • Kan het anders?

Collectieve maatregelen om geluidsoverdracht te beperken:

  • aanbrengen van absorptiematerialen aan het plafond;
  • geluidsschermen tussen machines plaatsen;
  • trillingsisolatie van machines.

Vermijden blootstelling door technische en organisatorische maatregelen:

  • vergroten afstand bron tot werknemer door te automatiseren;
  • geluidsvrije bedieningscabine;
  • scheiding tussen geluidsproducerende en geluidsarme bewerkingen;
  • taakroulatie: door werken in lawaaiige omgeving te rouleren tussen collega’s komen werknemers minder in aanraking met geluid.

Bedrijfsarts

Besteed veel aandacht aan het bereiken van een cultuur waarbij werknemers elkaar durven aan te spreken op onveilig gedrag. Juist omdat gehoorverlies geleidelijk ontstaat, is het gevaar van hard geluid misschien niet altijd duidelijk.

Bewustzijn van de risico’s is van essentieel belang

Bewustzijn van de risico’s is van essentieel belang. U kunt er levenslange gehoorbeschadiging mee voorkomen.Bestaat er twijfel of een werknemer gehoorschade heeft opgelopen, verwijs dan door naar de bedrijfsarts. Wijs werknemers erop dat zij de bedrijfsarts ook preventief kunnen bezoeken. Zij kunnen hiervoor zelf kosteloos en anoniem een afspraak maken. Zo kunnen zij hun zorgen over hun gehoor bespreken, maar ook gezond en veilig werken in het algemeen.