VERDIEPINGSARTIKEL

Wat u moet regelen als robots de werkvloer betreden

De opmars van robots op de werkvloer gaat gestaag door. Robotisering kan de toekomst van het werk en de arbeidsomstandigheden flink veranderen. Niet alleen nemen robots een deel van het werk over, werknemers moeten ook samenwerken met deze machines en dat brengt nieuwe arbeidsrisico’s met zich mee. Hoe houdt u de werkvloer veilig?


2 oktober 2020 4 minuten Door redactie

Dit verdiepingsartikel wordt u aangeboden door Rendement Online


Robots zijn in veel sectoren geen onbekend verschijnsel, maar hun aanwezigheid was vaak nog plaatsgebonden; begrensd door rails of een veiligheidskooi. Met de snelle ontwikkelingen op het gebied van zelfsturende auto’s komt ook de autonome robot steeds meer in beeld. Deze robots werken samen met mensen (cobots), bewegen zich zelfstandig door ruimtes als magazijnen en gangen en nemen beslissingen op basis van sensorgestuurde informatie.

Dat vraagt nogal wat van de werknemers die met deze nieuwe technieken worden geconfronteerd. Hoe weet u of hun werkplek veilig is? Daarvoor moet u de risico’s van deze nieuwe techniek op de werkvloer in kaart brengen.

Machineveiligheid

De grootste uitdaging doet zich voor waar het om machineveiligheid gaat. Producenten zullen zorgen dat cobots en robots veilig zijn, maar de risico’s ontstaan zodra de machine op de werkvloer in gebruik wordt genomen. Toch is de eerste check om te kijken of de machine voldoet aan de machinerichtlijn. Voor werknemers is belangrijk dat de robots veilig te bedienen zijn en dat zij fysiek voldoende afgeschermd zijn, zodat het veilig is om bijvoorbeeld de schermen te verwijderen.

Een risico kan het slecht afstellen van de sensoren zijn, waardoor bijvoorbeeld het werktempo van de cobot uit de pas loopt en de werknemer het niet kan bijbenen.

Verder moeten de machines makkelijk aan- en uit te schakelen zijn, zodat een op hol geslagen cobot gestopt kan worden.

Een apart punt van aandacht vormen de cobots en robots die zijn uitgerust met machine learning: is het besturingssysteem veilig? Dat hangt samen met goed softwareonderhoud, nauwkeurige configuratie en goed beveiligde wifinetwerken. Instructie van werknemers is hierbij van groot belang, denk aan het gebruik van besmette usb-sticks.

Robotisering wordt vaak ingezet om de fysieke belasting van werknemers te verminderen, maar kan ook nieuwe vormen van belasting met zich meebrengen. Ga dus na of daar sprake van is:

  • Moeten werknemers door de komst van cobot of robot sneller bewegen of vaker repeterende handelingen doen?
  • Als de robot de zware werkzaamheden overneemt, welke werkzaamheden blijven er dan liggen? Levert dit geen eenzijdige arbeidsbelasting op?
  • Zijn werknemers voldoende toegerust (met kennis en kunde) om op de juiste manier met de nieuwe techniek om te gaan? Als ze dit verkeerd doen, is er alsnog sprake van fysieke belasting en het risico van gezondheidsschade. Werken in een exoskelet bijvoorbeeld vraagt behoorlijke training.

Robots op de werkvloer zijn niet langer sciencefiction, maar dagelijkse realiteit

Robotisering is niet langer iets uit een film, maar wordt op veel meer plekken toegepast dan u misschien zou denken. In september verscheen in de Engelse krant The Guardian het allereerste essay geschreven door een robot. Hiervoor is kunstmatige intelligentie gebruikt van OpenAl, een bedrijf van onder andere Elon Musk. Enkele voorbeelden van de toepassing van robots op de werkvloer:

 

  • Logistiek en distributie

Robotarmen verplaatsen goederen in magazijnen en stellingen. Ook zijn er bezorgrobots, zelfrijdende wagens die bestellingen afleveren.

  • Industrie

Cobots (interactieve robots) werken met en naast werknemers in geautomatiseerde processen en voeren repeterende handelingen uit.

  • Zorg

In operatiekamers worden robotarmen toegepast en op de afdeling bloedafname zorgen robots voor vervoer van monsters naar en van het laboratorium. In verzorgings- en verpleeghuizen doen robots dienst als huisdier.

  • Transport

Robots koppelen vrachtwagens aan elkaar door ‘truck platooning’ en bepalen het tempo van de truck die voorop rijdt.

  • Bouw

Metselrobots, nog wel vrij experimenteel, zijn in staat zelfstandig metselwerk te verrichten.

Cognitief

Gebruik van robots heeft ook invloed op de psychosociale belasting van werknemers. Zoals gezegd moet robotisering werknemers ontlasten, maar onbedoeld kan het andere risico’s opleveren. De kwaliteit van het werk kan sterk veranderen.

Als eenvoudige processen worden geautomatiseerd en werknemers moeten hierdoor meerdere machines monitoren, wordt een groter beroep gedaan op de cognitieve vaardigheden. Hierdoor neemt de verantwoordelijkheid toe waardoor de werkdruk stijgt.

Complexere machines betekenen ook meer kans op fouten met grotere gevolgen. U zult goed in kaart moeten brengen wat robotisering betekent voor de werkdruk. Vergeet daarbij niet dat werknemers ook last kunnen hebben van te lage taakeisen (de robot doet al het uitdagende werk). Een bore-out ligt dan op de loer.

De intrede van cobots en robots op de werkvloeren heeft meer gevolgen voor werknemers. Geavanceerde aansturingstechnologie kan alleen maar werken dankzij een enorme verzameling data. De beveiliging van die data vormt zoals gezegd een risico, maar ook de privacy van medewerkers kan in het geding zijn. Niet alleen worden hun verrichtingen geregistreerd en opgeslagen, maar deze worden daardoor ook meetbaar.

Voor werknemers is belangrijk dat zij weten wat er met hun gegevens gebeurt en welke gegevens onder welke omstandigheden mogen worden verwerkt:

  • Wat wordt er precies opgeslagen?
  • Hoe zijn de data beveiligd?
  • Wie heeft toegang tot die data?
  • Waar worden de data voor gebruikt?

U zult – eventueel samen met de functionaris gegevensbescherming – moeten nagaan of uw organisatie de data verwerkt volgens de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG).

NEN helpt met normen

Op nen.nl vindt u onder de zoekterm ‘robotics’ een groot aantal normen voor het ontwerpen en testen van en werken met robots.

Impact

Ten slotte zult u er als arboprofessional voor moeten zorgen dat robotisering is opgenomen in het arbobeleid van uw organisatie. Om te beginnen neemt u de nieuwe arbeidsrisico’s van robotisering op in de RI&E (toolbox) en maatregelen om de risico’s weg te nemen of te beperken in het plan vaan aanpak. Het is belangrijk de werknemers hierbij te betrekken, bijvoorbeeld via de medezeggenschap.

Omgaan met cobots en robots heeft enorme impact op het werk, en niet alleen op de veiligheid. Het verandert de aard van het werk en de omstandigheden waaronder gewerkt moet worden. Het zijn de werknemers die de gevolgen hiervan direct merken. Voorlichting en instructie mogen dan ook niet ontbreken, net zo min als voldoende aandacht voor de psychosociale aspecten. Robotisering kan werknemers absoluut ontlasten, maar het is niet zaligmakend; het is dan ook belangrijk oog te hebben voor de nadelen.

Op de website van FNV kunt u met de ArboTechCheck nagaan welke gevolgen robots hebben voor de werkplek.