VERDIEPINGSARTIKEL

Bent u gebonden aan een cao?

De meeste werknemers in Nederland hebben te maken met een cao. Een cao is een overeenkomst waaraan de wet bepaalde eisen stelt en gevolgen verbindt. De gevolgen van een cao voor u als werkgever zijn afhankelijk van de vraag op welke grond een cao van toepassing is, wat voor een soort cao het is en welk karakter de cao heeft. Hoog tijd om hier eens wat nader op in te gaan.


30 november 2020 5 minuten Door redactie

Dit verdiepingsartikel wordt u aangeboden door Rendement Online en is tot stand gekomen in samenwerking met Dirkzwager advocaten & notarissen N.V., www.dirkzwager.nl


Een cao heeft verschillende functies. Door een cao kunnen werknemers collectief optreden, waardoor ze sterker staan tegenover werkgevers. Daarnaast kan een cao voorkomen dat individuele werkgevers met hun eigen werknemers slechtere arbeidsvoorwaardelijke afspraken maken dan hun concurrenten in de branche. Een cao heeft ook een ordenend effect. Werkgevers en werknemers hoeven namelijk niet meer op individueel niveau afspraken te maken over de arbeidsvoorwaarden als die al in een cao zijn geregeld.

Soorten collectieve afspraken

Een cao richt zich op arbeidsvoorwaarden en bevat hierover verschillende verplichtingen en bepalingen. Zo zijn er zogenoemde obligatoire, diagonale en normatieve bepalingen.

De obligatoire bepalingen gaan over verplichtingen die gelden tussen de partijen die de cao sluiten. Hierbij kunt u denken aan de afspraak om een arbitrageregeling op te stellen.

Diagonale bepalingen regelen de verbintenissen tussen de leden van een cao-partij en een cao-partij zelf, bijvoorbeeld de plicht van een werkgever om een bijdrage te storten in het scholingsfonds van de werknemersvereniging.

Normatieve (of horizontale) bepalingen richten zich op de individuele werknemers en werkgevers die onder de werking van de cao vallen. 

Cao-bepalingen in arbeidsovereenkomst incorporeren

Naast de binding aan een cao door middel van lidmaatschap is het ook mogelijk om de cao in de arbeidsovereenkomst te incorporeren. Dit kunt u doen door middel van een incorporatiebeding.

 

Dit betekent dat u in de arbeidsovereenkomst een bepaling opneemt waarin staat dat de cao van toepassing is op de arbeidsrelatie. 

 

De cao-bepalingen maken dan onlosmakelijk onderdeel uit van de arbeidsovereenkomst. Dit betekent wel dat u dan afhankelijk bent van eventuele aanpassingen in de cao, terwijl u daar als individuele werkgever geen invloed op kunt uitoefenen.

Vakbond voldoende representatief?

Zoals gezegd is een belangrijk voordeel dat individuele werknemers door bundeling van hun krachten een collectief kunnen vormen. Hier speelt wel de vraag of het collectief voldoende representatief is. Vertegenwoordigt de vakbond maar een beperkt aantal werknemers, dan kan het collectief ook veel minder een vuist maken tegen de werkgevers.

In de Wet op de collectieve arbeidsovereenkomst (Wet CAO) is niets over representativiteit opgenomen. Wel staat er in de wet dat een cao alleen kan worden gesloten door werknemersverenigingen met volledige rechtsbevoegdheid. Ook moet in de statuten staan dat de vereniging bevoegd is tot het aangaan van een cao.

Zo nu en dan komt het voor dat een niet-landelijk bekende of erkende vakbond naar de rechter moet stappen om toch te worden toegelaten tot de onderhandelingen over een cao. Daarbij zal een rechter zich de vraag moeten stellen of de vakbond wel voldoende representatief is. Is dat niet het geval, dan is het namelijk niet zomaar mogelijk om aan te schuiven aan de onderhandelingstafel bij de totstandkoming van een nieuwe cao.

Werkgevers- en werknemersvereniging

Een werkgever is vervolgens pas gebonden als hij zelf partij is bij de cao of als hij lid is van de werkgeversorganisatie die partij is bij de cao. Een werknemer is gebonden als hij lid is van een werknemersvereniging die partij is bij de cao, zoals een vakbond.

Een werkgever of werknemer die tijdens de looptijd van een cao lid is of wordt van een partij bij die cao en die onder de werkingssfeer van de cao valt, wordt door die cao gebonden.

Hierbij is niet zozeer van belang of de organisatie als geheel onder de cao valt. Het gaat erom of er werkzaamheden plaatsvinden waardoor de werkgever onder de werkingssfeer valt.

Werkingsfeer

Voordat werkgevers en werknemers gebonden zijn aan een cao, moet er aan een aantal voorwaarden zijn voldaan. Zo moeten de werkgevers en de werknemers onder de werkingssfeer van de cao vallen.

Bij de werkingssfeer gaat het om de in de cao gegeven omschrijving van de hoofdwerkzaamheden van de groep mensen op wie de cao van toepassing is. U moet kijken naar de in de arbeidsovereenkomst omschreven werkzaamheden om te zien of de werkzaamheden onder de werkingssfeer vallen.

Hier kan zich het probleem voordoen dat bij de werkgever activiteiten worden verricht die onder meerdere cao’s vallen. In dat geval moet de werkgever soms verschillende cao’s toepassen, wat een forse belasting van de (personeels)administratie kan betekenen.

Algemeen verbindendverklaring

Bepalingen uit de cao kunnen ook voor u gelden als de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid een cao algemeen verbindend verklaart. Dit houdt in dat de cao-bepalingen voor iedere werkgever in de betreffende bedrijfstak van toepassing zijn. Het maakt dan niet uit of de werkgever wel of niet is aangesloten bij een werkgeversorganisatie die de cao heeft afgesloten.

De werkgever moet de bepalingen uit de cao toepassen op alle werknemers die vallen binnen de werkingssfeer van de cao. Ook hier maakt het niet uit of de werknemers wel of geen lid zijn van de werknemersvereniging die partij is bij de cao.

Het is belangrijk om te weten dat een algemeenverbindendverklaring voor een bepaalde duur geldt. De minister zal nadrukkelijk aangeven welke bepalingen voor welke periode algemeen verbindend worden verklaard.

Het is niet zo dat altijd de gehele cao algemeen verbindend wordt verklaard. Specifieke bepalingen kunnen ook algemeen verbindend verklaard worden en dan ook alleen voor een specifieke periode.

Afwijken van de cao

Bent u gebonden aan een cao, dan is daarmee de contractsvrijheid tussen u en uw werknemers beperkt. U mag soms geen afspraken meer maken die strijdig zijn met bepalingen in de cao. Hierbij maakt het wel uit wat het karakter is van de cao.

Is er sprake van een zogenoemde minimum-cao, dan is het mogelijk dat u arbeidsvoorwaarden afspreekt die voor de werknemer gunstiger zijn dan de voorwaarden in de cao. U mag in dat geval dus van de cao afwijken als dat in het voordeel is van de werknemer. Afwijking van de cao in zijn nadeel is echter niet toegestaan. De cao geldt hier als ondergrens.

Daarnaast kan een cao een standaardkarakter hebben. U mag dan niet van de cao afwijken. Afwijkingen zijn zelfs nietig. De nietige bepaling wordt dan automatisch vervangen door de bepalingen uit de cao.

Dit kan vervelende consequenties hebben, zeker als u helemaal niet weet dat de cao een standaardkarakter heeft en ondertussen van de cao bent afgeweken. U kunt dan voor onaangename verrassingen komen te staan omdat de cao voorrang krijgt. Kijk altijd goed of er een cao van toepassing en zo ja, welke. Vergeet niet te controleren welk karakter de cao heeft, zodat u weet of u daarvan mag afwijken.



Meer informatie over het opstellen van goede bedingen voor de arbeidscontract vindt u in de toolbox Stel goede bedingen voor het arbeidscontract op.