VERDIEPINGSARTIKEL

Bedrijfscommissie bemiddelt in conflict over voorzittersverkiezing

De OR van een onderwijsinstelling wilde graag een nieuwe OR-voorzitter kiezen. Er ontstond binnen de OR echter een conflict over de uitslag van die verkiezing. De OR-leden kwamen er onderling niet uit en wilden voorkomen dat hun meningsverschil uit de hand liep. Zij vroegen daarom de bedrijfscommissie van de Sociaal-Economische Raad (SER) om te bemiddelen.


21 september 2021 5 minuten Door redactie

Dit verdiepingsartikel wordt u aangeboden door Rendement Online en is geschreven door René van Oorschot, plaatsvervangend secretaris bedrijfscommissies voor de marktsectoren SER, e-mail: r.van.oorschot@ser.nl, tel.: (070) 349 95 61, www.bedrijfscommissie.


De voorzitter van de OR heeft belangrijke taken. Niet alleen leidt hij de vergaderingen, hij houdt ook de voortgang van het OR-werk in de gaten. Naast deze aansturende taken is de voorzitter het boegbeeld van de OR. Dat betekent dat hij regelmatig overlegt met de bestuurder, aanspreekpunt is voor anderen in uw organisatie en bijvoorbeeld ook contacten met de media onderhoudt.

Het kiezen van een voorzitter is dus een belangrijk moment voor uw OR. Artikel 7 van de Wet op de ondernemingsraden (WOR) verplicht uw OR om uit de OR een voorzitter en één of meer plaatsvervangende voorzitters te kiezen. De voorzitter mag niet van buiten de OR komen, maar moet één van de gekozen OR-leden zijn.

Afwezig

In artikel 7 WOR staat ook dat de voorzitter de OR vertegenwoordigt in juridische procedures, bijvoorbeeld procedures bij de kantonrechter of de Ondernemingskamer. Hoewel de WOR weinig voorschrijft over het kiezen van een OR-voorzitter, kan uw OR dat verder uitwerken. In uw OR-reglement kunt u bijvoorbeeld afspraken maken over de verkiezingsprocedure en ambtstermijn van de voorzitter.

Formulering spelregels in uw reglement

In artikel 20 van het Voorbeeldreglement ondernemingsraden van de SER staat het volgende als het gaat om stemmen:

 

“De OR beslist bij meerderheid van stemmen. Voor de bepaling of aan dit voorschrift wordt voldaan, tellen de blanco stemmen niet mee. Over zaken wordt mondeling en over personen wordt schriftelijk gestemd.

 

Indien bij een besluit met betrekking tot de benoeming van een persoon geen van de kandidaten bij de eerste stemming de meerderheid haalt, vindt herstemming plaats tussen de twee kandidaten die bij de eerste stemming de meeste stemmen kregen. Bij deze herstemming is degene die de meeste stemmen heeft gekregen, gekozen. Indien de stemmen staken, beslist het lot.”

In de zaak van de onderwijsinstelling wilde de OR een nieuwe voorzitter kiezen. De oude voorzitter ging namelijk met pensioen. De OR organiseerde een online verkiezing. Er waren twee kandidaten voor het voorzitterschap. Op het moment dat de OR-leden hun stem mochten uitbrengen, was er echter één OR-lid even opgestaan van zijn plek. De afwezigheid van het OR-lid viel de andere deelnemers niet op en dat had grote gevolgen.

Het OR-lid bracht hierdoor namelijk geen stem uit. Had het OR-lid wél gestemd, dan zouden beide kandidaten evenveel stemmen ontvangen hebben en zou er een herverkiezing nodig zijn. Nu koos de OR echter een nieuwe voorzitter met een meerderheid van slechts één stem.

De OR-leden die op de verliezende kandidaat hadden gestemd, vonden dat niet eerlijk en eisten een herstemming. De OR-leden wiens kandidaat het voorzitterschap won, was het daarmee niet eens en hield vast aan de uitslag. Enkele maanden na de voorzittersverkiezing was er nog veel commotie over de uitslag. Daarom besloot de OR opnieuw te stemmen voor een voorzitter.

De OR-leden wier kandidaat had gewonnen, was het hiermee oneens. Het is echter toegestaan om de keuze voor een OR-voorzitter te heroverwegen. De WOR sluit namelijk een heroverweging door de OR niet uit. Houd wel rekening met de gevolgen. Vaker stemmen kan een negatief effect hebben op de OR en op de reputatie van de OR in de organisatie.

Reputatieschade voor uw OR door herverkiezingen

Snelle wisselingen in het OR-voorzitterschap kunnen de reputatie van uw OR schaden en uw OR-werk belemmeren. Zo kan het zowel bij uw achterban als bij uw bestuurder vragen en twijfels oproepen, zoals: is de OR koersvast? Is de OR onderling te verdeeld? Is de OR nog wel geloofwaardig?

 

Twijfels op dit gebied kunnen de invloed en onderhandelingspositie van uw OR schaden. In het ergste geval zoeken de OR-leden die het niet eens zijn met de gang van zaken steun buiten de OR (of zelfs buiten uw organisatie) door de vuile was buiten te hangen.

 

Zo probeert een minderheid binnen uw OR dan besluiten en adviezen van uw OR terug te draaien. Dat heeft een negatief effect op de beeldvorming van de OR en het schaadt het vertrouwen dat uw achterban en bestuurder hebben in uw OR.

Afspraak

De OR stapte naar de bedrijfscommissie. De commissie vroeg de OR welke afspraken de raad in het OR-reglement had vastgelegd over de voorzittersverkiezing. In het reglement waren twee artikelen opgenomen over stemmen in de OR. De OR-leden verschilden van mening over welk artikel van toepassing was.

Het ene artikel gaf aan dat de meeste stemmen gelden. Het andere artikel gaf aan dat meer dan de helft van de aanwezige OR-leden een voorstel moet ondersteunen. De artikelen leidden elk tot een andere uitslag van de eerste voorzittersverkiezing. De bedrijfscommissie adviseerde de OR om in de toekomst eenduidige afspraken te maken in het reglement.

Persoonlijk

De OR-leden konden hun OR-werk niet goed doen in het halfjaar dat zij een conflict hadden over de voorzittersverkiezing. Het conflict liep uit de hand omdat de OR-leden slecht naar elkaar luisterden. Dit had tot gevolg dat een deel van de OR vond dat het niet respectvol behandeld werd. Dit spraken de OR-leden echter niet naar elkaar uit.

De verschillende groepen herhaalden vooral hun standpunt over de procedurefouten en probeerden zelfs met juristen hun gelijk te halen. Ook de achterban en de bestuurder werden erbij gehaald om de besluitvorming in de OR bij te sturen.

Ervaring

De bedrijfscommissie adviseerde de OR-leden om dat niet meer te doen, maar om de persoonlijke impact met elkaar te delen. De commissie begeleide de OR daarbij. Dat gaf ruimte om de negatieve ervaring, waar iedereen last van had gehad, een plek te geven. Daarna kon de OR de knoop doorhakken over het voorzitterschap en doorgaan met het OR-werk.

De commissie adviseerde de OR ook om een extern begeleider in te zetten om ervoor te zorgen dat de relatie tussen de twee groepen OR-leden verder hersteld werd. 

Tips voor goedgeorganiseerde verkiezingen voor de voorzitter van uw OR

Deze zaak laat zien hoe de samenwerking binnen uw OR vast kan lopen als er geen goede afspraken zijn over interne verkiezingen. Om dat te voorkomen kunt u het volgende doen:

 

  • Vermeld alle afspraken over stemmingen in één artikel van het OR-reglement. Dat voorkomt onduidelijkheid en conflicten. Vermijd daarbij termen zoals ‘gewone meerderheid’ en ‘onthouden van stemmen’. Neem eventueel artikel 20 van het Voorbeeldreglement van de SER als uitgangspunt.
  • Laat de verkiezingen plaatsvinden bij geheime schriftelijke stemming. Zo zorgt u ervoor dat de uitslag te controleren is. Bovendien is er geen druk op OR-leden om op een bepaald persoon te stemmen. Elektronisch stemmen kan ook, bijvoorbeeld met een digitale verkiezingstool. Voorwaarde is wel dat de stemming geheim is en controleerbaar. Maak hierover afspraken met de softwareleverancier en pas uw OR-reglement aan op elektronisch stemmen.
  • Neem voorafgaand aan het stemmen de procedure met elkaar door. Laat weten wanneer er gestemd wordt, welke stemmogelijkheden er zijn en welke resultaten er uit de stemronde kunnen komen. Controleer of alle OR-leden de procedure begrijpen en weten hoe zij eventueel een bezwaar kunnen indienen.
  • Zorg voor een stembureau: dat zijn onafhankelijke collega’s (geen OR-leden) die de stemprocedure bewaken, de stembiljetten verwerken en de uitslag bekendmaken.
  • Neem de presentielijst van de vergadering met elkaar door voorafgaand aan een belangrijke stemming. Vooral bij online vergaderingen weet u op die manier zeker dat alle deelnemers aanwezig zijn tijdens het stemmen. Het blijft uw eigen verantwoordelijkheid als OR-lid om aanwezig te zijn als er gestemd wordt.

Rendement besteedt in een reeks artikelen aandacht aan een aantal zaken die de bedrijfscommissies van de SER behandelden. Zo krijgt u inzicht in de rol en functie van de commissie. Het eerste artikel ging over het ambtelijk secretariaat. Het tweede over het inzetten van externe deskundigen. Dit derde artikel behandelt een zaak over het stemmen voor de OR-voorzitter.