VERDIEPINGSARTIKEL

De risico’s van crowdfunding

Voor het Nederlandse midden- en kleinbedrijf (mkb) is het niet makkelijk om een zakelijke lening los te peuteren bij de bank. Sinds de economische crisis worden minder leningen verstrekt, terwijl er wel degelijk behoefte is aan kapitaal.

Ondernemingen kloppen daarom steeds vaker aan bij crowdfundingplatforms, die de vraag naar en het aanbod van middelen met elkaar proberen te matchen. Een mooi alternatief. Toch eindigt het avontuur voor menig ondernemer in tranen.


2 juli 2020 4 minuten Door redactie

Dit verdiepingsartikel wordt u aangeboden door Rendement Online


Volgens het Centraal Planbureau (CPB) krijgt het Nederlandse mkb minder vaak een lening van de bank dan ondernemingen uit andere landen in de eurozone. Sommige bedrijfsplannen dragen te veel risico’s met zich mee voor de bank, benadrukt het CPB.

Toch is het verschil in verstrekkingen met andere landen ‘opmerkelijk groot’. Als mogelijke reden wijst het CPB er onder andere op dat banken eerder kiezen om hypotheken te verstrekken dan bedrijfsleningen. Leningen voor woningen brengen voor de bank namelijk minder risico’s met zich mee.

Is plan A niet voorhanden, dan is het tijd voor plan B. En dat is er voor de geldzoekende ondernemer in de vorm van crowdfundingplatforms.

Schaduwbanken

Deze ‘schaduwbanken’ verstrekken met geld van investeerders uit de ‘crowd’ – onder andere particulieren, pensioenfondsen en verzekeraars – leningen aan kleine ondernemers. In de eerste helft van 2019 is in Nederland € 203 miljoen via crowdfunding opgehaald, is te lezen op crowdfundingcijfers.nl.

Dat is 32% meer dan in de eerste helft van 2018. Toen werd € 154 miljoen opgehaald. Maar liefst 92% van het opgehaalde bedrag is bestemd voor ondernemingen.

Hoewel er veel succesverhalen zijn, haalt niet elke onderneming die gefinancierd is door crowdfunding de eindstreep. Onlangs verschenen in de media berichten dat veel mkb-ondernemingen failliet gaan doordat ze bij leningen soms woekerrentes van wel 20% moeten betalen aan crowdfundingplatforms. Veel van de bedrijven kunnen die rentes niet betalen, met alle gevolgen van dien.

Veel ondernemingen hadden weinig kans van slagen

Ondernemingsplan

Hoewel natuurlijk niet elk platform hoge rentes rekent, komt het in de praktijk regelmatig voor dat te hoge leningen worden verstrekt aan ondernemingen die daar eigenlijk niet voor in aanmerking zouden mogen komen.

Was er bij de verstrekking van de lening beter gekeken naar de inhoud van het ondernemingsplan, dan was al snel duidelijk geworden voor veel ondernemingen dat zij weinig kans van slagen hadden. Zij zijn door het platform niet tegen zichzelf in bescherming genomen. Wellicht doordat crowdfundingplatforms ook hun eigen belang hebben.

Kapitaalmarktenunie voor de motor van de economie

Het mkb is de motor van de economie en die moeten draaien. Om ervoor te zorgen dat het mkb voldoende financieringsmogelijkheden behoudt, werkt de EU aan de kapitaalmarktenunie. De kapitaalmarktenunie moet ervoor zorgen dat het makkelijker wordt om ook in het buitenland te investeren. Zo kunnen kleine en middelgrote bedrijven gemakkelijker aan kapitaal komen buiten de banken om. Het plan moet uiteindelijk de economische groei bevorderen. Het kabinet-Rutte II was in 2015 al een groot voorstander van de plannen voor de kapitaalmarktenunie.

Fee

Ondernemers betalen boven op de rente een bedrag tot wel 6% van de lening als fee om de lening te kunnen krijgen. Ondernemers betalen dus veel meer extra dan alleen maar rente. Vooral voor startende ondernemers die weinig kapitaal hebben, kan dat schadelijke gevolgen hebben.

Een ander nadeel is dat vrijwel iedereen die crowdfunding ontvangt persoonlijk garant staat voor de schuld. Zelfs familieleden staan regelmatig borg voor de lening. Het is voor een ondernemer dus mogelijk om zowel zakelijk als privé failliet te worden verklaard.

AFM

In tegenstelling tot banken zijn crowdfundingplatforms niet gereguleerd. Ondanks de populariteit van crowdfunding en het feit dat er bijna een half miljard euro aan mkb-leningen per jaar wordt verstrekt is het toezicht van de Autoriteit Financiële Markten (AFM) op crowdfundingplatforms beperkt.

Via de AFM hebben de platforms toegang gekregen tot de markt. De bestuurders worden gecontroleerd en er worden eisen gesteld aan goed bestuur en aan de organisatie. Aan de andere kant geldt er voor crowdfunding geen vergunningsplicht en van streng toezicht is er geen sprake.

De gedragscode sluit aan bij de behoefte van de markt

Gedragscode

Hoewel een echt wettelijk kader voor crowdfunding vooralsnog op zich laat wachten, zit er toch elders schot in de zaak. Op 1 juli 2019 trad de Gedragscode MKB Financiering in werking.

Deze gedragscode is in het leven geroepen door de Stichting MKB Financiering (SMF). SMF heeft als doel de toegang tot alternatieve (non-bancaire) financieringsmogelijkheden voor ondernemers te verbeteren.

De gedragscode bevat onder andere uitgangspunten voor financiers op het gebied van maximale rentetarieven, actieve provisietransparantie, niet-misleidende communicatie, passend en verantwoord financieren en passende zekerheden.

Naleving

Elke financier aangesloten bij de stichting is verplicht om zich te houden aan de gedragscode. De gedragscode is opgesteld in samenspraak met financiers, ondernemers, adviseurs en andere relevante stakeholders. De gedragscode sluit dus aan bij de behoeften van de markt.

SMF ziet toe op naleving van de code, die beschikbaar is op de website van SMF. De code wordt jaarlijks geëvalueerd en indien nodig aangepast.

Hoewel de gedragscode verplicht is voor leden van SMF geldt deze dus niet voor iedereen. Overigens kunnen ondernemers die klachten hebben over financiers die zijn aangesloten bij SMF sinds 1 juli 2019 terecht bij een onafhankelijk klachtenloket bij Kifid.

Belangrijke rol weggelegd voor de financieel adviseur

Rol

Voor de financieel adviseur is een belangrijke rol weggelegd in crowdfunding. Hij zou met de ondernemer mee kunnen kijken naar de voorwaarden van de lening en een inschatting kunnen maken of de ondernemer daar aan zou kunnen voldoen.

Beter nog, hij zou voor de ondernemer het business-plan kunnen schrijven of op zijn minst een inschatting moeten maken van het bedrag dat een ondernemer moet lenen om zijn plannen te kunnen uitvoeren. Een financieel adviseur kan natuurlijk ook adviseren over eventuele fiscale aftrekmogelijkheden of beschikbare regelingen waar ondernemers hun voordeel mee kunnen doen.

Zo kunnen ondernemingen bijvoorbeeld via de BMKB-regeling leningen verkrijgen als zij dit krediet niet bij de bank kunnen krijgen vanwege onvoldoende zekerheden. De overheid stelt zich via de BMKB-regeling garant voor de financiering voor ondernemingen.

Raadzaam

Hoewel crowdfunding een oplossing is voor veel ondernemers, is het voor zowel ondernemers als adviseurs raadzaam om zich te verdiepen in de voorwaarden van de verstrekte leningen en de haalbaarheid van de eigen plannen. Bij twijfel is het altijd raadzaam om een beroep te doen op een onafhankelijke financieel specialist.