VERDIEPINGSARTIKEL

Bescherm de investering die databank heet

Voor ondernemingen is het belangrijk inzicht te krijgen in wat potentiële klanten interessant vinden. U kunt hun interesse afleiden uit aankopen, maar ook bijvoorbeeld uit klikbewegingen op uw website. Deze gegevens kunt u vastleggen in een databank en die is veel geld waard.

Naast alle waardevolle gegevens die ze bevatten, heeft uw onderneming er als producent van de databank namelijk tijd, geld en moeite in geïnvesteerd. Hoe kunt u deze investering dan beschermen?


14 juli 2020 6 minuten Door redactie

Dit verdiepingsartikel wordt u aangeboden door Rendement Online en Diederik Stols van Boekx Advocaten, e-mail: stols@boekx.com, www.boekx.com


Gegevens over het belang van data, data-analyse, het verrijken van data enzovoorts vliegen de laatste tijd om de oren. Logisch: aan data valt veel af te lezen.Koopgedrag, interesses van potentiële kopers, alles begint met het vastleggen van het gedrag van klanten.

Niet alleen hun koopgedrag of adressen, maar ook hun bewegingen op uw website kunnen u veel vertellen. Dat deze data ook een financiële waarde vertegenwoordigen blijkt alleen al uit het feit dat allerlei organisaties (soms ook malafide!) veel geld neertellen voor bijvoorbeeld klantenbestanden. Maar wat is nu eigenlijk een databank?

Definitie databank

Het begrip ‘databank’ is gedefinieerd in artikel 1 van de Databankenwet. Het wordt omschreven als een verzameling van werken, gegevens of andere elementen, die systematisch of methodisch geordend zijn.

Een databank kan dus zowel een verzameling van gegevens zijn (zoals persoonsgegevens, sportuitslagen of beurskoersen) als een verzameling van werken (zoals foto’s of artikelen), of een combinatie daarvan (denk aan encyclopedieën, catalogi en naslagwerken).

In de Databankenwet is niet bepaald in welke vorm of op welke manier de databank moet worden vastgelegd. Zowel papieren als elektronische verzamelingen vallen dus onder het begrip.

Duidelijk is in ieder geval dat een ongeordende verzameling informatie buiten de scope van de definitie valt, daarbij maakt het niet uit of het om een papieren of digitale ‘informatiebrij’ gaat.

Beperkingen van het recht

Er zijn ook beperkingen op het databankrecht, zoals de uitputtingsregel. Zo kunt u zich als producent niet verzetten tegen de verdere verhandeling van de stoffelijke exemplaren (zoals een cd-rom met daarop uw database) die door u in het verkeer zijn gebracht binnen de Europese Economische Ruimte (EER). Voor zover u die exemplaren buiten de EER in het verkeer heeft gebracht, is uw recht niet uitgeput.

Zoeksysteem is vereist

Om onder de wettelijke definitie van ‘databank’ te vallen, is een zoeksysteem vereist. Hiermee wordt een systeem bedoeld waarmee bepaalde informatie kan worden gevonden en opgevraagd. Denk aan een (papieren) doorzoekbare ordening of index die alfabetisch, chronologisch of thematisch geordend is, of een zoekprogramma.

In het verlengde hiervan is het belangrijk om te weten dat een ongeordende verzameling informatie die doorzoekbaar is wel aan het vereiste van systematische ordening voldoet, omdat die verzameling gericht doorzocht kan worden.

Substantiële investering

Daarnaast moet er sprake zijn van een substantiële investering. Die investering moet in kwalitatief of kwantitatief opzicht blijken uit het verkrijgen, de controle of de presentatie van de inhoud.

Met andere woorden: uw menselijke, technische en financiële inspanningen moeten blijken uit de inhoud van de databank. Niet iedere geordende verzameling informatie valt dus onder de definitie ‘databank’.

Ontstaan van databankrecht 

Het databankrecht ontstaat niet door de registratie daarvan. De wet bepaalt dat het recht ontstaat op het moment dat u de productie van de databank voltooit.

Het recht vervalt vijftien jaar na 1 januari van het jaar dat volgt op het moment dat u de databank voltooide. Als uw onderneming een databank produceert, bent u dus de rechthebbende hiervan. U bent immers degene die het risico van de investering draagt.

Dankzij het databankrecht wordt uw investering beschermd. Een persoon die zich in dienst of in opdracht van uw onderneming bezighoudt met het ‘bouwen’ van de databank, is geen rechthebbende. Deze persoon draagt namelijk niet het financiële risico voor de databank.

Gebruik door derden

Als rechthebbende mag u zich gedurende vijftien jaar verzetten tegen het opvragen en hergebruiken van substantiële delen van uw databank door derden. Derden die delen van uw databank zonder uw toestemming gebruiken, riskeren een schadevergoedingsclaim.

Onder ‘opvragen’ wordt verstaan: het tijdelijk of permanent overbrengen van één of meer elementen uit de databank op een drager. ‘Hergebruiken’ betekent in dit kader het ter beschikking stellen aan het publiek van de inhoud van een databank of een deel daarvan.

Als rechthebbende heeft u ook de mogelijkheid om de bevoegdheden op grond van uw databankrecht geheel of voor een deel over te dragen aan derden. Een voorbeeld van een gedeeltelijke overdracht is het overdragen van de databank slechts met het doel om deze door een derde online ter beschikking te stellen.

De overdracht van zowel het geheel als een deel vindt plaats door middel van een akte. Deze zogenoemde ‘overdrachtsakte’ is een op overdracht gericht stuk dat door de rechthebbende is ondertekend.

Opvragen en hergebruiken van niet-substantiële delen

Als producent kunt u zich in principe niet verzetten tegen het herhaald en systematisch opvragen en hergebruiken van niet-substantiële delen (kleine gedeelten) van uw databank.

U kunt zich hier hooguit tegen verzetten ‘voor zover dit in strijd is met de normale exploitatie’ van de databank, of als het ‘ongerechtvaardigde schade toebrengt aan de rechtmatige belangen van de producent’.

Sui generis is deel van de databankenwet

Het feit dat een databank een grote economische waarde vertegenwoordigt en onmisbaar is voor het goed functioneren van uw onderneming vormden de basis van het besluit van de Europese Commissie om de richtlijn 96/9/EG uit te brengen.

In deze richtlijn wordt de bescherming van databanken geregeld door het in het leven roepen van een ‘sui generis’. Dit is een op zichzelf staand databankenrecht dat (het opvragen van) de inhoud van de databank beschermt. Voor het verkrijgen van het databankrecht ‘sui generis’ is het nodig dat de databank een verzameling van werken, gegevens of andere zelfstandige elementen bevat.

Zelfstandig
Het zelfstandig zijn houdt in dat zij van elkaar te scheiden zijn zonder dat de waarde van de inhoud van de databank daardoor vermindert. De inhoud van de databank moet kwalitatief of kwantitatief een substantiële investering zijn.

Auteursrechtelijk beschermd

Artikel 10 lid 3 Auteurswet (Aw) bepaalt dat databanken als zelfstandige werken auteursrechtelijk beschermd kunnen zijn. Dat is het geval als de inhoud, ordening of structuur van de databank getuigt van persoonlijke creatieve keuzes door de samensteller ervan.

Als zo’n databank echter ook getuigt van een substantiële investering geldt het auteursrecht niet. Het is niet mogelijk dat een samensteller zowel bescherming in de vorm van databankrecht krijgt als in de vorm van een auteursrecht.

Voor databankrecht  is een substantiële investering juist een voorwaarde. Dit neemt niet weg dat de afzonderlijke elementen van een databank auteursrechtelijk beschermd kunnen zijn, ook als de databank onder het databankrecht valt. Dit geldt bijvoorbeeld voor foto’s of video’s die onderdeel uitmaken van een databank.

Risico’s bij databank

Er zijn zeker ook risico’s als u een databank produceert. Stel dat uw onderneming een schuld heeft bij een andere partij. De schuldeisende partij zou dan beslag kunnen laten leggen op uw databank.

Zij gebruikt het beslag in dat geval als drukmiddel om u alsnog te dwingen tot betaling. Als u hiervoor ongevoelig blijkt, zou zij de databank kunnen doorverkopen aan een derde partij.

Privacy kan risico vormen

Naast de vermogenswaarde van de databank, kan ook de privacy van degenen die daarin zijn opgenomen een risico vormen.

Hier is in het bijzonder sprake van bij overdracht van de databank aan een derde. Bij de overdracht van een databank is het daarom belangrijk om uitdrukkelijk toestemming te krijgen van de personen over wie u informatie in de databank heeft opgenomen, óf om maatregelen te treffen waarmee de privacy van die personen wordt gewaarborgd.

Door deze handelwijze beperkt u het risico dat u de privacy van derden schendt.

Waarde van een databank

De waarde van een databank vloeit voort uit de investering. Deze waarde wordt blootgesteld aan het risico van beslag, als u uw schulden niet (op tijd) betaalt.

Daarnaast kan de privacy van derden de overdracht van gegevens verder bemoeilijken. Maar als u in ieder geval deze zaken zo goed mogelijk  geregeld heeft, is een databank een uitstekend vermogensbestanddeel om handel mee te drijven.