VERDIEPINGSARTIKEL

Het intellectuele eigendomsrecht binnen de arbeidsrelatie

Stel, een softwareontwikkelaar heeft een nieuw computer­programma tot stand gebracht tijdens zijn arbeidsovereenkomst bij uw organisatie. Of een advocaat heeft tijdens werktijd een juridisch naslagwerk geschreven. Ligt het intellectuele-­eigendomsrecht (IE-recht) dan bij uw organisatie of bij de werknemer? Maak hier duidelijke afspraken over!


30 november 2020 6 minuten Door redactie

Dit verdiepingsartikel wordt u aangeboden door Rendement Online en is tot stand gekomen in samenwerking met Haagstate Advocaten N.V., www.haagstate.com


Intellectueel eigendom is een verzamelnaam voor, kort gezegd, rechten op ‘voortbrengselen van de menselijke geest’. Een idee, een concept of een ontdekking kan door een IE-recht worden beschermd. Voorbeelden van IE-rechten zijn het auteursrecht, octrooirecht, tekeningen- en modellenrecht, merkenrecht en handelsnaamrecht.

Op deze IE-rechten zijn wetten en regels van toepassing. In veel gevallen is wettelijk bepaald dat het IE-recht bij de werkgever ligt, ook als de werknemer de feitelijke maker, uitvinder, ontwerper, ontwikkelaar of bedenker is. Toch kan het verstandig zijn dit expliciet in de arbeidsovereenkomst vast te leggen.

Auteursrecht

Veel werknemers houden zich bezig met het maken van letterkundige, wetenschappelijke of kunstzinnige werken. Denk aan een schrijver, componist, illustrator of softwareontwikkelaar. Het auteursrecht hiervan ligt vaak niet bij de werknemer.

Als de werknemer het boek, het muziekstuk, de tekening of het computerprogramma tot stand heeft gebracht tijdens zijn arbeidsovereenkomst én in het kader van zijn functie, wijst de wet de werkgever aan als de (fictieve) maker.

Of de werkgever wel of geen gedetailleerde aanwijzingen aan de werknemer heeft gegeven, maakt daarvoor niet uit.

Hetzelfde geldt als het werk het resultaat is van een incidentele opdracht buiten de normale taken van de werknemer. Ook dan is de werkgever volgens de wet de maker.

Octrooirecht

Iemand die een uitvinding doet voor bijvoorbeeld een technisch product of een productieproces, heeft volgens de wet aanspraak op octrooi. Dit houdt in dat de uitvinder het alleenrecht heeft op de uitvinding en dat hij een ander kan verbieden dit commercieel toe te passen.

Als een werknemer een uitvinding doet die past bij de aard van zijn werkzaamheden, heeft hij zelf geen aanspraak op het octrooi, maar komt dit toe aan de werkgever. Bijvoorbeeld als een onderzoeker op een ­research-en-development-afdeling een nieuw medicijn ontdekt.

Het salaris van de werknemer moet het gemis aan octrooirecht compenseren

Alleen in uitzonderlijke gevallen, waarin het loon niet genoeg is om ook een vergoeding voor het octrooi te omvatten, kan de werknemer aanspraak maken op een aanvullende compensatie. Deze vergoeding hoeft niet gelijk te zijn aan de geldelijke waarde van zijn uitvinding.

Een werknemer die vindt dat hij recht heeft op een (extra) beloning voor zijn uitvinding, kan daarvoor tot drie jaar na de verlening van het octrooi bij de kantonrechter terecht.

Aanvullende bescherming

Bepaalde informatie (zoals gegevens over uw doelstellingen, strategie, prijzen en/of relaties) wordt niet direct of volledig door een IE-recht beschermd. Om te voorkomen dat uw werknemer aan de haal gaat met gegevens die voor uw organisatie van groot belang of vertrouwelijke aard zijn, kunt u een geheimhoudingsbeding in de arbeidsovereenkomst opnemen dat is gekoppeld aan een boetebeding.

 

Inleveren 

Daarnaast is het verstandig in de arbeidsovereenkomst te bepalen dat de werknemer op uw eerste verzoek, maar in elk geval bij het einde van de arbeidsovereenkomst, alle zaken inlevert die hij onder zich heeft gekregen. Onder zaken moet daarbij niet alleen een mobiele telefoon of een laptop worden verstaan, maar ook documenten, opnamen, beeldmateriaal en kopieën daarvan, in welke vorm dan ook.

Waar is de creatie of uitvinding gedaan?

Als duidelijk is dat de creatie of uitvinding binnen een dienstverband tot stand is gekomen en verband houdt met de functie van de werknemer, komt het IE-recht volgens de wet toe aan de werkgever. Maar soms ontbreekt die duidelijkheid.

Denk aan de arbeidskracht die dagelijks in uw organisatie rondloopt en feitelijk dezelfde werkzaamheden verricht als uw eigen personeel, maar zichzelf als freelancer ‘verkoopt’. Komt het recht op zijn creaties dan aan hemzelf toe of aan u als zijn ‘werkgever’?

Denk ook aan de werknemer die vindt dat zijn prestatie niet met zijn gebruikelijke taken te maken heeft, omdat hij alleen een toevallige ontdekking heeft gedaan, of omdat hij zijn briljante ingeving thuis onder de douche heeft gekregen, terwijl u wel degelijk een verband met zijn arbeidsovereenkomst ziet. Liggen de IE-rechten op de prestatie bij deze werknemer of bij u?

Verder schrijft de wet vaak voor dat de werknemer moet worden gecompenseerd voor het gemis aan IE-rechten. De vraag die in de praktijk kan rijzen, is of de (overgedragen) IE-aanspraken van de werknemer voldoende door het salaris worden gedekt.

Afspraken

Om misverstanden en discussie over IE-rechten te voorkomen, kan het allereerst verstandig zijn een arbeidsovereenkomst met een werknemer te sluiten, in plaats van met een zzp’er in zee te gaan of uitzendkrachten in te schakelen. Binnen een arbeidsovereenkomst komen veel IE-rechten automatisch toe aan de werkgever, zodat u in een discussie hierover met de werknemer een voorsprong heeft.

Met een freelancer zult u aparte afspraken over IE-rechten moeten maken, net als met een uitzend­bureau en de uitzendkracht die u inleent.

Verder kan een algemene en uitgebreide omschrijving van de functie van de werknemer in de arbeidsovereenkomst eraan bijdragen dat een verband wordt aangenomen tussen het dienstverband enerzijds en de geleverde prestatie anderzijds.

Bedenk wel dat de feitelijke werkzaamheden van de werknemer en niet de schriftelijke arbeidsovereenkomst de doorslag zullen geven.

Voorbeeld auteursrecht

Een advocaat die een roman schrijft, heeft auteursrecht op dat boek. Dit geldt ook als hij het boek zonder medeweten van zijn werkgever onder werktijd heeft geschreven. Het wordt wél anders als de werkgever de advocaat heeft opgedragen het boek te schrijven of als het boek een juridisch naslagwerk is.

 

In beide gevallen zou de werkgever het auteursrecht op het boek kunnen claimen, omdat de advocaat het heeft geschreven in de uitvoering van zijn functie.

 

Andere IE-rechten

Net als voor de auteur en uitvinder geldt voor de maker van de topografie van een chip en de ontwerper van een model, dat de werkgever de IE-rechten heeft.

 

Hiervoor gelden de gebruikelijke twee voorwaarden: de prestatie is in een dienstbetrekking geleverd én het leveren van een dergelijke prestatie maakt deel uit van de werkzaamheden. De werknemer kan hooguit aanspraak maken op een billijke vergoeding.

IE-beding

Daarnaast kan het verstandig zijn een IE-beding in de arbeidsovereenkomst op te nemen. In een IE-clausule kunt u vastleggen dat de werknemer zich verplicht alle IE-rechten van welke aard dan ook, die hij in het kader van de arbeidsovereenkomst heeft verkregen of (mede) heeft doen ontstaan, aan u over te dragen, voor zover deze niet van rechtswege aan u toekomen.

Benadruk in het beding dat het niet uitmaakt of de werknemer zijn prestatie zelfstandig, binnen werktijd of op de vaste werkplek heeft geleverd. Wat voor uw aanspraak op het IE-recht telt, is dat hetgeen de werknemer heeft voortgebracht samenhangt met zijn taakomschrijving.

Verder is het raadzaam in de IE-clausule te vermelden dat de werknemer door middel van het overeengekomen loon een compensatie ontvangt voor (het gemis van) eventuele IE-rechten, en dat hij ten aanzien hiervan verder geen financiële aanspraken heeft.

Tot slot is het verstandig in de IE-clausule te bevestigen dat de werknemer tijdens, bij en na de beëindiging van de arbeidsovereenkomst alle benodigde medewerking zal verlenen voor de verkrijging, vestiging of handhaving van IE-rechten door u als werkgever.

U kunt het IE-beding kracht bij zetten door in de arbeidsovereenkomst een boete te stellen op overtreding daarvan. Wees u er wel van bewust dat een rechter zou kunnen oordelen dat voor het IE-beding dezelfde voorwaarden moeten gelden als voor een concurrentiebeding. Het kan de werknemer immers beperken in zijn vrijheid na zijn dienstverband.

Werknemer schendt IE-rechten van andere organisatie

Dit artikel gaat vooral over hoe u IE-rechten kunt claimen of beschermen. Maar wat als één van uw werknemers inbreuk maakt op de IE-rechten van een andere organisatie?

 

Software

Het overkwam een organisatie in Zwolle, waarbij een werknemer voor zijn werk illegaal software van Siemens op zijn laptop had gedownload.

 

De laptop was privé-eigendom van de werknemer, hij had de software thuis in zijn eigen tijd geïnstalleerd en de werkgever had illegaal downloaden verboden, maar dit alles kon niet voorkomen dat Siemens de werkgever met succes aansprakelijk kon stellen voor de fout van de werknemer.

 

Houd dus goed in de gaten of uw personeel andermans IE-rechten respecteert en breng dit onderwerp zo nodig onder de aandacht in het personeelsreglement.



Meer informatie over het opstellen van goede bedingen voor de arbeidscontract vindt u in de toolbox Stel goede bedingen voor het arbeidscontract op.