VERDIEPINGSARTIKEL

Commissie toekomst accountancysector

Het vertrouwen in de accountancysector herstellen. Met dat doel voor ogen stelde minister Hoekstra van Financiën op 1 januari 2019 de Commissie toekomst accountancysector (Cta) in.

De Cta zocht naar maatregelen ter verbetering van de kwaliteit van wettelijke controles. Die liet namelijk over het algemeen te wensen over. De ministerraad heeft nu ingestemd met twintig voorgestelde maatregelen om de kwaliteit van wettelijke controles structureel te verbeteren.


16 juni 2020 5 minuten Door redactie

Dit verdiepingsartikel wordt u aangeboden door Rendement Online


In het verleden zijn er te vaak fouten gemaakt bij het opmaken van jaarrekeningen en de controle daarvan door de accountant.

Het afgelopen jaar onderzocht de Cta hoe de kwaliteit van accountants­controles structureel kon worden verbeterd. Er werd volgens onder andere het ministerie van Financiën door accountants­organisaties namelijk onvoldoende voortgang geboekt bij de noodzakelijke verbeteringen voor wettelijke controles.

De commissie sprak uitvoerig met de sector en deed wetenschappelijk onderzoek. De commissie Cta kwam tot de conclusie dat aanvullende maatregelen nodig zijn om het vertrouwen in controles te kunnen verbeteren.

Maatregelen voor kwaliteitsverbetering

Begin 2020 publiceerde de Cta haar eindrapport. De ministerraad heeft nu ingestemd met de voorstellen van minister Hoekstra om maatregelen te nemen om de kwaliteit van wettelijke controles te verbeteren.

Zo komen er onder meer heldere criteria voor het meten van kwaliteit, valt het toezicht straks helemaal onder de Autoriteit Financiële Markten (AFM) en moeten de grootste accountantsorganisaties verplicht een raad van commissarissen hebben voor het borgen van intern toezicht.

De maatregelen moeten naast duurzame verbetering van de kwaliteit zorgen voor een cultuuromslag op de werkvloer.

Kwartiermakers zorgen voor uitvoering

Om de gewenste veranderingen in goede banen te leiden, stelde de minister onlangs Marlies de Vries en Chris Fonteijn aan als Kwartiermakers toekomst accountancysector. Zij gaan de komende drieënhalf jaar betrokkenen bij elkaar brengen en zorgen voor de uitvoering van maatregelen.

Deze hebben onder andere betrekking op het opstellen van Audit Quality Indicators (AQI’s). Deze AQI’s worden in het leven geroepen om de kwaliteit van de wettelijke controles beter inzichtelijk te maken.

Ze worden voor alle relevante niveaus vastgesteld. Ze moeten eenduidig zijn, publiek beschikbaar en worden beoordeeld door de toezichthouder.

De kwartiermakers zullen ook nader onderzoek laten uitvoeren naar het model ‘audit only’, waarbij een accountantsorganisatie alleen maar controles doet, en ‘joint audit’, waarbij twee accountantsorganisaties een controle uitvoeren.

Het verkennen van het intermediairmodel valt ook onder de verantwoordelijkheid van de kwartiermakers. Daarbij bepaalt een intermediair als onafhankelijke partij welke accountant wordt ingeschakeld voor de wettelijke controle.

Ook vallen onder andere de aanpassing van de accountantsopleiding en permanente educatie in het licht van onder andere de onderwerpen fraude en cultuur onder de verantwoordelijkheid van de twee kwartiermakers.

De grootste kantoren krijgen raad van commissarissen

Publiek belang voorop

Er komen in totaal twintig maatregelen: acht voor nader onderzoek en twaalf voor het verder verbeteren van de kwaliteit van de wettelijke controle. De Cta verwacht van accountants dat zij kwaliteit centraal stellen en het publiek belang voorop.

Zoals vermeld, krijgen de grootste accountantskantoren verplicht een raad van commissarissen, die toezicht houdt op het beleid van het bestuur.

Cijfers over kwaliteit

Accountantskantoren moeten ook jaarlijks cijfers publiceren over de kwaliteit van hun wettelijke controles. Het accountantsberoep moet daarnaast aantrekkelijker worden en blijven, aldus de Cta.

De sector is daarbij verantwoordelijk voor het bieden van een aantrekkelijke omgeving voor potentieel toetredende accountants. Cruciale factoren daarbij zijn:

  • werkdruk;
  • work-life balance; en een
  • cultuur gericht op ‘het goede doen’.

Financiële verantwoording

Een betrouwbare financiële verantwoording is de verantwoordelijkheid van een keten aan partijen. De verantwoordelijkheid van de gecontroleerde onderneming voor de opzet en de werking van de risicobeheersings- en controlesystemen moeten meer tot uitdrukking worden gebracht.

Daarnaast moet de communicatie worden verbeterd tussen de raad van commissarissen en de aandeelhouders over de manier waarop de opdrachtverlening aan de externe accountant heeft plaatsgevonden, evenals het toezicht op zijn functioneren.

Toezicht door AFM

Het stelsel van toezicht is nu ondoorzichtig en complex. De verhouding tussen onafhankelijk toezicht en kwaliteitstoetsing moet worden aangepast, aldus de Cta.

Het toezicht op de hele accountancysector zal voortaan worden uitgeoefend door de AFM. In dat toezicht zal het stelsel van kwaliteitsbeheersing centraal komen te staan.

Kwaliteit omhoog door innovatie

Het accountantsberoep zal door technologische ontwikkelingen ingrijpend veranderen. De kwaliteit van controles kan door innovatie, bijvoorbeeld door toepassing van nieuwe technologie, omhoog.

Belemmeringen in de toepassing van nieuwe technologie in controlestandaarden en toezicht moeten worden weggenomen en in de opleiding moet daar ook voldoende aandacht aan worden besteed.

Vertrouwen in accountants

Volgens de Cta zijn veranderingen noodzakelijk, omdat er een kloof is tussen wat de samenleving verwacht van accountants en wat zij kunnen en moeten leveren. Dit schaadt het vertrouwen in accountants.

Accountants moeten volgens de Cta meer doen op het gebied van financiële fraude en continuïteit. Zij moeten bovendien transparant zijn over de mate van zekerheid die aan een onderzoek naar niet-financiële informatie ontleend kan worden.

Er zijn aanwijzingen dat bepaalde kenmerken van de accountancysector negatieve gevolgen kunnen hebben voor de kwaliteit van wettelijke controles, bijvoorbeeld het feit dat een controlerend accountant wordt ingehuurd en betaald door de organisatie die hij controleert. De Cta pleit voor structuurmaatregelen die die gevolgen kunnen beperken.

Accountants hebben belangrijke maatschappelijke rol

Maatschappelijke onvrede

Het gevaar bestaat dat er, ondanks verbeteringen in de kwaliteit van de wettelijke controle, maatschappelijke onvrede blijft bestaan en dat er steeds nieuwe maatregelen worden getroffen.

Dat kan leiden tot een neerwaartse spiraal. De regels nemen toe en het aanzien van het beroep devalueert en dat leidt weer tot nieuwe problemen.

Het is de uitdaging om aan de ene kant maatregelen te nemen om de kwaliteit duurzaam te verbeteren en aan de andere kant een einde te maken aan deze neerwaartse spiraal. Het is ook belangrijk dat de samenleving zich realiseert dat zich onvermijdelijk incidenten zullen voordoen.

Belangrijke maatschappelijke rol

Accountants vervullen een belangrijke maatschappelijke rol door de financiële jaarrekening van ondernemingen en organisaties te controleren. Belanghebbenden moeten erop kunnen vertrouwen dat de jaarrekening een getrouw beeld geeft van de werkelijkheid.

De afgelopen jaren is de kwaliteit van de wettelijke controles helaas onvoldoende verbeterd en een groot deel van de wettelijke controles voldoet nog steeds niet aan de geldende standaarden. Er is dus werk aan de winkel voor de nieuwe kwartiermakers.

Beroepsorganisatie kijkt ook naar bevindingen van Monitoring Commissie Accountancy

De Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants (NBA) gaat aan de slag met de maatregelen van de overheid op het gebied van wettelijke controles. Ook neemt de NBA de bevindingen van de Monitoring Commissie Accountancy (MCA) mee.

Spiegel voorhouden
De MCA is begin 2015 ingesteld door de NBA. Deze commissie publiceerde op 14 januari 2020 haar eindrapport ‘Spiegel voor de accountancysector’. De conclusie luidde dat hoewel de accountancy op de goede weg is, accountantsorganisaties nog in onvoldoende mate voldoen aan het gewenste kwaliteitsniveau.

Audit Quality Indicators
De NBA herkent veel constateringen en aanbevelingen uit het eindrapport van de MCA. Zo ondersteunt de NBA de aanbevelingen ten aanzien van de verbreding (kwaliteitsborgingssysteem en gedrags- en cultuuraspecten) en intensivering van het AFM-toezicht.

Daarnaast draagt het verzwaren van de rol van auditcommissies volgens de NBA bij aan de alertheid op de controlekwaliteit en de verantwoording van de accountant over de kwaliteit van die controle. En ook het opstellen van de juiste Audit Quality Indicators, waaronder op het gebied van cultuur, zal volgens de NBA bijdragen aan de borging van maatregelen ter verbetering van de kwaliteit van accountantsorganisaties.