VERDIEPINGSARTIKEL

Toetsing bedrijfseconomisch ontslag: per groep of bedrijf(sonderdeel)?

Om de toekomst veilig te stellen, moet u reorganiseren. Het is immers van groot belang voor de gezondheid van uw organisatie om mee te bewegen met veranderingen in de markt. Reorganiseren kan betekenen dat u afscheid moet nemen van werknemers.

Uw organisatie vraagt dan een ontslagvergunning aan bij UWV. Die zal eerst toetsen of er een bedrijfseconomische noodzaak aanwezig is, die het verval van arbeidsplaatsen rechtvaardigt. In dit verdiepingsartikel leest u wanneer UWV de bedrijfseconomische redenen toetst per groep van ondernemingen, per onderneming of per bedrijfsonderdeel.


26 mei 2020 4 minuten Door redactie

Dit verdiepingsartikel wordt u aangeboden door Rendement Online


Het uitgangspunt is dat UWV de bedrijfseconomische noodzaak toetst per onderneming. Volgens de Uitvoeringsregels Ontslag om bedrijfseconomische redenen gaat UWV ervan uit dat de onderneming samenvalt met de formele werkgever.

De formele werkgever is degene die met de werknemer de arbeidsovereenkomst heeft gesloten. Dat kan een natuurlijke persoon zijn of een rechtspersoon. Als een formele werkgever meerdere bedrijfsonderdelen, locaties of vestigingen heeft, beschouwt UWV die in dit verband niet als ondernemingen.

In 2 specifiek genoemde situaties wijkt UWV af van de hoofdregel dat de toetsing bedrijfseconomische noodzaak per onderneming plaatsvindt. Dan vindt de toetsing plaats per groep van ondernemingen of slechts bij een onderdeel van een onderneming.

Bedrijfseconomische noodzaak per groep

Wat is een groep?

Een groep is juridisch gezegd ‘een economische eenheid waarin rechtspersonen en vennootschappen organisatorisch zijn verbonden’. Er moet dus sprake zijn van zowel een economische eenheid, als van een organisatorische verbondenheid. Een belangrijk kenmerk van een groep is dat er een centrale leiding is (een groepshoofd), die de feitelijke zeggenschap heeft.

Een centrale leiding kan feitelijke zeggenschap hebben, doordat die bijvoorbeeld een meerderheid van de stemmen heeft of een meerderheid van de aandelen. Een groep is een economische, maar geen juridische eenheid. Een groep bestaat juridisch gezien immers uit verschillende rechtspersonen en natuurlijke personen.

De natuurlijke of rechtspersoon die het grootste deel van het eigendom bezit , is niet altijd degene die de meeste feitelijke zeggenschap heeft!


Wanneer beoordeelt UWV de bedrijfseconomische oorzaak per groep?

Als het groepshoofd (de centrale leiding) van mening is dat de groep als geheel zich in een slechte(re) financiële situatie bevindt, kan hij van alle bij de groep behorende organisaties verwachten dat ze meewerken aan kostenbesparende maatregelen. Dit kan betekenen dat bij die ondernemingen arbeidsplaatsen vervallen.

Het doel van het groepshoofd is het veiligstellen van de continuïteit van de groep als geheel. Ook als een organisatie binnen de groep op zichzelf winstgevend is, kan die de opdracht krijgen van de centrale leiding om te bezuinigen in het belang van de gehele groep.

In dit geval dient de formele werkgever (dus niet de centrale leiding) bij UWW een verzoek in voor afgifte van een ontslagvergunning, maar toetst UWV de bedrijfseconomische noodzaak bij de groep als geheel. Als UWV vaststelt dat sprake is van een bedrijfseconomische noodzaak in de groep, kan UWV een ontslagvergunning afgeven aan de formele werkgever, ook als bij die werkgever zelf geen sprake is van een bedrijfseconomische noodzaak.

De beoordeling van de ontslagaanvraag

De werkgever moet aantonen dat er een opdracht van het groepshoofd is. Ook moet de werkgever aantonen dat sprake is van een bedrijfseconomische noodzaak bij de groep. Die gegevens moet de centrale leiding beschikbaar stellen.

Vervolgens moet de werkgever aannemelijk maken dat hij bij de uitvoering van de opdracht van de centrale leiding in redelijkheid tot de conclusie kon komen dat er arbeidsplaatsen moeten vervallen binnen zijn organisatie.

De beoordeling door UWV is dus een tweetrapsraket: eerst de beoordeling van de bedrijfseconomische noodzaak binnen de groep en daarna de beoordeling van de redelijkheid van het laten vervallen van arbeidsplaatsen binnen de organisatie zelf.

Bedrijfseconomische noodzaak per bedrijfsonderdeel

Wat is een bedrijfsonderdeel?

In de praktijk komt het regelmatig voor dat een organisatie alleen bij één onderdeel (bijvoorbeeld een afdeling) arbeidsplaatsen wil laten vervallen. De organisatie wil bijvoorbeeld stoppen met het drukken van informatie op papier of de boekhouding automatiseren.

Als die werkzaamheden ondergebracht zijn bij een zelfstandig bedrijfsonderdeel, dan kan de toetsing van de bedrijfseconomische noodzaak bij dat onderdeel plaatsvinden, in plaats van binnen de gehele onderneming. De Hoge Raad heeft die mogelijkheid bevestigd in het ANWB-arrest.

Het woord ‘zelfstandigheid’ is van doorslaggevende betekenis. De werkgever moet in staat zijn de bedrijfseconomische noodzaak van dat specifieke bedrijfsonderdeel aan te tonen. Bijvoorbeeld door het overleggen van cijfermateriaal van de resultaten van die specifieke afdeling.

De beoordeling van de zelfstandigheid vindt plaats aan de hand van de feitelijke situatie. Deze situatie is vergelijkbaar met die van een groep. Er is sprake van economische eenheid, organisatorische verbondenheid en centrale leiding, en ook van (een zekere mate van) zelfstandigheid. Het belangrijkste verschil met ondernemingen in een groep is dat bedrijfsonderdelen geen eigen rechtspersoonlijkheid hebben.

De organisatie kan als geheel winstgevend kan zijn, maar toch kan bij een zelfstandig bedrijfsonderdeel een bedrijfseconomische noodzaak voor ontslag aanwezig zijn.


Wanneer beoordeelt UWV de bedrijfseconomische oorzaak per bedrijfsonderdeel?

De werkgever vraagt in het verzoek om een ontslagvergunning gemotiveerd aan UWV om de toetsing van de bedrijfseconomische noodzaak te beperken tot de betreffende bedrijfsonderdelen.

De beoordeling van de ontslagaanvraag

Een afzonderlijke reorganisatie van een zelfstandig bedrijfsonderdeel kan, gelet op de resultaten van dit bedrijfsonderdeel, noodzakelijk zijn in het belang van zowel het desbetreffende bedrijfsonderdeel als van de onderneming als geheel. De organisatie moet aantonen dat sprake is van een zelfstandig bedrijfsonderdeel.

Daarnaast moet de organisatie voldoende onderbouwen dat sprake is van een bedrijfseconomische noodzaak die het vervallen van arbeidsplaatsen bij dat bedrijfsonderdeel rechtvaardigt.

Een bedrijfsvestiging of een bedrijfsonderdeel?

Een bedrijfsvestiging is niet hetzelfde als een bedrijfsonderdeel. Volgens de Ontslagregeling is een bedrijfsvestiging ‘een onderdeel van de onderneming van de werkgever dat in de maatschappij als zelfstandige eenheid te herkennen is en een interne zelfstandige bedrijfsvoering heeft’.

Bij de beoordeling van de vraag of een bedrijfsvestiging een zelfstandige eenheid is, is van belang hoe deze zich extern presenteert en daarmee voor derden als zelfstandige eenheid zichtbaar is. Een bedrijfsonderdeel presenteert zich extern juist niet als zelfstandige eenheid.

De beantwoording van de vraag of sprake is van een bedrijfsvestiging, is van belang voor de ontslagvolgorde. Bij de beoordeling van de bedrijfseconomische noodzaak kan het begrip ‘bedrijfsonderdeel’ belangrijk zijn.



Meer informatie over bedrijfseconomisch ontslag vindt u in de toolbox Regel een ontslag om bedrijfseconomische redenen.