De sociale zekerheid staat volop in de belangstelling van de politiek. Tijdens Prinsjesdag 2026 maakte het kabinet duidelijk dat het zoekt naar een nieuwe balans tussen bescherming van werknemers, betaalbare regelingen en het stimuleren van arbeidsparticipatie. Hoewel grote hervormingen voorlopig uitblijven, laat het kabinet tegelijkertijd doorschemeren dat versoberingen van sociale regelingen op termijn onvermijdelijk kunnen zijn.
Voor OR’en is dat een belangrijke ontwikkeling. De discussie over de toekomst van de sociale zekerheid raakt immers direct aan thema's als ziekteverzuim, arbeidsongeschiktheid, duurzame inzetbaarheid en goed werkgeverschap. Juist omdat werknemers in de toekomst mogelijk minder kunnen terugvallen op collectieve voorzieningen, wordt het steeds belangrijker om binnen organisaties aandacht te besteden aan preventie, inzetbaarheid en inkomensbescherming. In dit artikel staat de vraag centraal welke rol de OR daarbij kan spelen.
In de plannen voor 2027 kiest het kabinet nog niet voor ingrijpende wijzigingen in de sociale zekerheid. Eerder aangekondigde maatregelen worden uitgesteld of nader onderzocht. Zo blijft de maximale hoogte van uitkeringen vooralsnog ongewijzigd en wil het kabinet eerst in overleg met sociale partners voordat fundamentele keuzes worden gemaakt over de toekomst van het stelsel.
Dat lijkt misschien vooral een onderwerp voor politiek Den Haag, maar de effecten zijn ook merkbaar op de werkvloer. De manier waarop werknemers worden ondersteund bij ziekte en arbeidsongeschiktheid heeft grote invloed op personeelsbeleid, arbeidsvoorwaarden en de inzetbaarheid van medewerkers. Juist daarom is het voor OR’en van belang deze ontwikkelingen goed te volgen..
Nederland kent een uitgebreid stelsel van sociale zekerheid dat werknemers beschermt wanneer zij door ziekte of arbeidsongeschiktheid niet kunnen werken. De betaalbaarheid van dat stelsel staat echter al langer onder druk. Het aantal mensen dat een arbeidsongeschiktheidsuitkering ontvangt neemt toe, terwijl de uitstroom naar werk beperkt blijft.
Volgens het kabinet zijn maatregelen nodig om het stelsel ook op langere termijn houdbaar te houden. Daarbij verschuift de aandacht steeds meer van het verstrekken van uitkeringen naar het voorkomen van uitval. Van werkgevers wordt verwacht dat zij actief bijdragen aan een gezonde werkomgeving, vroegtijdige ondersteuning bieden en medewerkers zo goed mogelijk begeleiden bij re-integratie.
Een belangrijk uitgangspunt van het kabinet is dat mensen langer gezond moeten kunnen blijven werken. Ook wordt meer nadruk gelegd op een succesvolle terugkeer naar werk na ziekte. Voor OR’en zijn dit geen nieuwe onderwerpen. Veel OR'en houden zich al bezig met verzuimbeleid, arbeidsomstandigheden, scholing, vitaliteit en hybride werken. De ontwikkelingen binnen de sociale zekerheid maken echter duidelijk dat deze thema's steeds sterker met elkaar verbonden raken.
De centrale vraag wordt steeds vaker: hoe voorkom je langdurige uitval en hoe ondersteun je medewerkers wanneer die uitval toch plaatsvindt? Daar komt een financieel aspect bij. De kosten van arbeidsongeschiktheid nemen toe en tegelijkertijd bestaat de verwachting dat collectieve voorzieningen in de toekomst minder ruimhartig worden. Daardoor groeit het belang van preventie, duurzame inzetbaarheid en aanvullende vormen van inkomensbescherming.
De OR beschikt over verschillende bevoegdheden waarmee invloed kan worden uitgeoefend op beleid rondom gezondheid, arbeidsomstandigheden en inzetbaarheid. Voor veel regelingen op deze terreinen heeft de werkgever instemming van de OR nodig. Daarnaast heeft de OR recht op informatie over ontwikkelingen die gevolgen kunnen hebben voor werknemers. Dat biedt de mogelijkheid om het gesprek aan te gaan over onderwerpen als verzuimcijfers, werkdruk, arbeidsongeschiktheid, duurzame inzetbaarheid en maatregelen om uitval te voorkomen.
Ook hoeft de OR niet af te wachten totdat de werkgever met voorstellen komt. Op grond van het initiatiefrecht kan de OR zelf onderwerpen op de agenda plaatsen en voorstellen doen voor bijvoorbeeld vitaliteitsbeleid, ondersteuning van mantelzorgers, scholingsmogelijkheden of aanvullende inkomensvoorzieningen bij arbeidsongeschiktheid.
De discussie over de toekomst van de sociale zekerheid biedt OR’en een goede aanleiding om vooruit te kijken. Vragen die daarbij kunnen helpen zijn:
Door deze vragen tijdig te stellen, kan de OR bijdragen aan zowel een gezonde organisatie als een betere bescherming van werknemers.
OR‘en houden zich vaak bezig met concrete advies- en instemmingstrajecten. De ontwikkelingen binnen de sociale zekerheid vragen echter ook om een strategische blik op de langere termijn. Hoe ziet de organisatie er over vijf of tien jaar uit? Welke kennis en vaardigheden zijn dan nodig? Hoe blijft werk haalbaar voor
werknemers van verschillende leeftijden? En welke maatregelen zijn nodig om de risico's van langdurige arbeidsongeschiktheid te beperken? Dat zijn vragen die niet alleen HR of het management raken. Ze hebben direct invloed op de toekomst van de organisatie én op het financiële welzijn van werknemers.
Prinsjesdag 2026 brengt nog geen grote hervormingen van de sociale zekerheid. Wel maakt het kabinet duidelijk dat de houdbaarheid van het stelsel nadrukkelijk op de agenda staat. De verwachting is dat werkgevers, werknemers en hun vertegenwoordigers daarin een steeds grotere rol zullen krijgen.
Voor OR’en ligt hier een belangrijke taak. Door niet alleen te kijken naar nieuwe wetgeving, maar ook naar de ontwikkelingen die daaraan ten grondslag liggen, kunnen zij actief bijdragen aan een gezonde, toekomstbestendige organisatie. De belangrijkste vraag is daarom niet óf de sociale zekerheid verandert, maar hoe de organisatie zich daarop voorbereidt. Juist daar kan de OR het verschil maken.
Nina Vermeulen, medior juridisch specialist bij Montae & Partners