VERDIEPINGSARTIKEL

Gezondheidsapps kunnen arboprofessional helpen

Fietsliefhebbers en hardlopers gaan niet meer op stap zonder app. Er verschijnen steeds meer apps om gezond leven te stimuleren. Die kunnen betekenis hebben in de arbozorg. Als arbo-adviseur wilt u een paar dingen weten: zijn ze nuttig, wat zijn aandachtspunten, zijn ze betrouwbaar?


7 januari 2021 4 minuten Door redactie

Dit verdiepingsartikel wordt u aangeboden door Rendement Online


Van de Nederlanders tussen de 16 - 80 jaar gebruikte 44% in 2019 één of meer elektronische hulpmiddelen om te sporten en bewegen. In 2016 was dat nog 31%. Zo gewoon zijn apps al.

Een app voor de fietsliefhebber telt onder meer kilometers, hartslagen, pedaalbeweging en verbruikte calorieën. De app zet dat af tegen eerdere prestaties. Ook is er advies over herstel, voeding en trainingsschema’s. Dit voorbeeld laat de grote mogelijkheden zien van apps voor de gezondheid.

Geen werknemer zou zich zo laten monitoren tijdens het werk!

Maar er is een belangrijke voorwaarde voor het gebruik: de betrokkene moet het wel zelf willen. Geen werknemer zou zich zo laten monitoren tijdens het werk!

Voor gezondheid, leefstijl en verwante kwesties zijn er wereldwijd zeker zo’n 350.000 apps, met allerlei claims qua resultaat. De Leidse hoogleraar huisartsengeneeskunde Niels Chavannes onderzoekt ze. Mensen komen immers met vragen bij de huisarts vanwege ervaringen met apps, en omgekeerd zou de arts apps kunnen aanraden als steun. ‘Het gros van de health apps is onder de maat en door Jan en alleman in elkaar geklust’, zei hij in 2018.

Volgens zijn onderzoek zijn gezondheidsapps vaak misleidend en matig gefundeerd. Er zijn bijvoorbeeld fitness-apps met de pretentie beweeghulp te bieden voor mensen die herstellen van kanker. Slechts één op de vijf bleek daar na onderzoek geschikt voor.

Veel apps steunen op gegevens van de gebruikers zelf. Als een app voor fitness zegt dat u gemiddeld presteert, wat betekent dat dan? Wordt u vergeleken met toppers of kneuzen? Met leeftijdgenoten of jongeren?

Privacy bij apps

Daarnaast zijn er schandalen. Trackers in medische apps verzamelden data over gezondheid en er is dus de mogelijkheid van misbruik. Diverse apps die vrouwen helpen hun menstruatiecyclus bij te houden, verkochten die gegevens, bijvoorbeeld aan bedrijven die geïnteresseerd zijn in vrouwen die zwanger wilden worden.

In principe vinden wetenschappers dat de technologie een goede ondersteuning kan zijn. Veel mensen hebben baat bij een melding van de app dat ze hun medicijn moeten innemen. Het nakijken van MRI- en andere medische scans door kunstmatige intelligentie verloopt heel veel sneller en preciezer dan de artsen zelf kunnen; een app op hun smartphone geeft de resultaten en adviseert bij welke patiënten ze het eerst iets moeten doen.

In de psychiatrie wordt een game ontwikkeld voor begeleiding van jongeren met een hoog risico op een depressie. Ze doen opdrachten, beantwoorden vragen (Hoe is de sfeer in huis? Hoe voel je je? Hoe heb je geslapen?) en spelen tegen elkaar en andere teams. De behandelaars zien zo hoe het met de deelnemers gaat en ze kunnen eventueel contact opnemen. De jongeren verdienen punten en kunnen iets winnen.

Op arboterrein is er de app Stoffencheck van Inspectie SZW en FNV. Die informeert over werken met (mogelijk) gevaarlijke stoffen. Dat ondersteunt een goed arbobeleid. Let wel: de app lost gebreken in dat beleid niet op.

Apps bieden ondersteuning

Kunt u op internet gaan zoeken naar apps voor gezondheid van werknemers? De grote app stores stellen inmiddels voorwaarden aan de kwaliteit.

De Apple App Store hanteert steeds strengere eisen voor apps met dienstverlening op het gebied van gezondheid en zorg. Apps moeten gebruikers eraan herinneren hun dokter te raadplegen voordat zij medische beslissingen nemen. De site geeft géén toegang aan apps die claimen bloeddruk, temperatuur, saturatie of glucose-niveaus te meten door een sensor te koppelen aan de smartphone.

Google Play geeft voorkeur aan apps van goed bekend staande (overheids)instellingen. Desondanks is het geen aanrader om langs deze weg apps te zoeken. De apps zijn vaak niet duidelijk over hun beoogde publiek. Ze zien werknemers zelden als doelgroep.

Verder geldt zoals gezegd: apps zijn ondersteunend. Zij kunnen niet het enige middel zijn om een doel te bereiken. Een voorbeeld: in de transportsector hebben werkgevers- en werknemersorganisaties afspraken over gratis hulp bij stoppen met roken. In het programma ‘Tabak van roken’ vullen mensen een vragenlijst in, ze krijgen een coach die een plan met ze opstelt, zoals een stopdatum.

In een app doen mensen opdrachten en krijgen ze aanmoediging. De coach geeft via de telefoon begeleiding. Mensen staan er dus niet alleen voor bij gebruik van deze app.

App is een ruggensteuntje

Over de effectiviteit van apps is zelden betrouwbare informatie. De GGD appstore vermijdt dat zelfs. Het resultaat hangt af van de gebruiker en zijn problemen.

 

Een voorbeeld is MAXX (beheersing drankgebruik), aanbevolen door het Trimbos-instituut. De gebruiker moet daarbij de discipline hebben om z’n consumpties in de app in te voeren. Doet hij dat, dan krijgt hij een waarschuwing als de limiet dreigt. Bij verslaving of onthoudingsverschijnselen is meer hulp nodig.

Twitterspreekuur bedrijfsarts

In de gezondheidszorg is gebruik van digitale kennisbanken en sociale media inmiddels gangbaar. In de bedrijfsgezondheids- en overige arbozorg geldt dat ook, maar een Twitterspreekuur van de bedrijfsarts hoeft u nog niet te verwachten.

Wél worden apps steeds gewoner voor hulp bij de bevordering van gezondheid. Mensen kúnnen er baat bij hebben. Een werkgever die apps wil benutten voor bevordering van gezond gedrag kan daar op inspelen. Kwaliteit en effect van apps zijn een belangrijk aandachtspunt.

U als arbo-adviseur kunt nuttige apps vinden als u ze in het juiste kader zoekt. U maakt ze onderdeel van bredere activiteiten. Dus kijk naar het aanbod in de branche, sla de arbocatalogus erop na, vraag advies aan bedrijfsarts of arbodienst. Nederland heeft een checker voor gezondheidsapps.

Er zijn gerenommeerde organisaties die apps hebben of aanbevelen, zoals het Voedingscentrum en sportorganisaties. Ook is er het Trimbos-instituut, voor wetenschappelijke ondersteuning in de verslavingszorg bij problemen met alcohol, tabak en drugs. Zulke organisaties wijzen de weg naar programma’s en bijbehorende apps. Die zijn te downloaden: vaak uit de Apple App Store en Google Play!

Voor de arbo-adviseur is veel moois te vinden in de appstore van de GGD

Het National eHealth Living Lab (NeLL) van Chavannes werkt mee aan de GGD AppStore. De apps worden beoordeeld op gebruiksvriendelijkheid, functionaliteit, privacy, betrouwbaarheid en onderbouwing. Apps die voldoen aan criteria van GGD en NeLL komen op ggdappstore.nl, vaak gratis.

 

Enkele voorbeelden voor de arbo-adviseur.

 

  • SafeNoise (ontwikkeld samen met de Nationale Hoorstichting). De app meet dB(A) en geeft het gemiddelde, maximale en momentane niveau. Daarnaast maakt hij duidelijk hoelang men in het gemiddelde geluidsniveau mag verblijven vóór er schade kan optreden.
  • 6 Minute Back Pain Relief biedt door fysiotherapeuten aanbevolen oefeningen voor rugklachten of het voorkomen daarvan.
  • De Pedometer is een stappenteller.
  • De EHBO-app van het Rode Kruis is een doorzoekbaar ‘instructieboek’. In een noodsituatie zijn er gesproken instructies; de dichtstbijzijnde EHBO-post en AED zijn te vinden.
  • De Tekenbeet toont het diertje, hoe het te verwijderen, hoe de ziekte van Lyme te onderkennen en wanneer en waar in Nederland de teek actief is.
  • Mijn Luchtkwaliteit toont de luchtkwaliteit voor de komende 48 uur: ozon, stikstofdioxide en fijnstof in de omgeving, handelingsadvies, een mogelijke waarschuwing bij verwachte verslechtering. De app steunt bij achterhalen van gevoeligheid voor stoffen en zoeken van een optimaal niveau voor waarschuwingen.