VERDIEPINGSARTIKEL

Goed adviseren over gezond en veilig werken

Soms is het een worsteling werknemers te winnen voor gezond en veilig werken. Een heftruckchauffeur rijdt na waarschuwingen alwéér zonder veiligheidsgordel. De leidinggevende belt naar de arbo-adviseur: hoe moet hij dit nu aanpakken? Goed advies kan dan het verschil maken.


10 januari 2022 5 minuten Door redactie

Vorkheftruck

Dit verdiepingsartikel wordt u aangeboden door Rendement Online


De arboprof kan in de arbeidsorganisatie verschillende posities hebben. Het kan om uitvoerend werk gaan, zoals regelmatige controle op alle arbeidsmiddelen en persoonlijke beschermingsmiddelen. Dan is hij vaak ook bevoegd te beslissen dat een machine niet meer gebruikt mag worden: de gebruiker moet dat accepteren.

Het andere uiterste is dat hij uitsluitend advies geeft. Vanuit zijn kennis over regels, de productie en de RI&E adviseert hij aan werknemers en leidinggevenden over gezond en veilig werken. Wat ze hiermee doen, is dan verder hun eigen verantwoordelijkheid. In alle gevallen staat hij voor de lastige taak gesprekken zó te voeren dat de gesprekspartner zich gemotiveerd voelt: die vindt het zelf belangrijk actief bij te dragen aan een gezonde en veilige werkomgeving.

Soms snel ervaren als 'drammerig'

Naast kennis van regels en risicobeheersing moet hij dus goede adviesvaardigheden hebben. De beroemde organisatieadviseur Deming, bekend van het concept kwaliteitscirkels, zei eens: ‘Een leider is een coach, geen rechter’. Het gaat niet om oordelen over een ander, maar om begeleiden naar verbetering van diens gedrag.

Arbo-adviseurs zijn vaak vakkundig sterk en zeer gemotiveerd. Daarmee is het hun valkuil dat ze zich moeilijk kunnen verplaatsen in mensen met minder inzicht, daadkracht en doorzettingsvermogen. Die mensen ervaren zo’n preventiemedewerker nogal eens als ‘drammerig’ of ‘fanatiek’. Een effectief adviesgesprek is dan uiterst moeilijk.

Hoe spreek je een medewerker effectief aan op zijn gedrag?

Een werknemer die de afspraken over gezond en veilig werk (deels) negeert? Die belemmert het team en loopt het risico gezondheidsklachten te krijgen. Er zijn diverse methoden om dit bespreekbaar te maken. Het volgende komt – bewerkt – uit de arbocatalogus kinderopvang.

Benoem het gedrag dat voor iedereen zichtbaar is, zonder een mening te geven. Voorbeeld: ‘Ik zie dat je vaak...’
Vraag de werknemer of hij dit gedrag herkent. Vaak zijn mensen zich niet bewust van hun gedrag. Ontstaat er discussie? Check dan of het niet over interpretaties gaat in plaats van over waarneembaar gedrag.

Beschrijf het gedrag en benoem de eigen interpretatie: ‘Wat je doet, komt op mij over als…’ Vraag of de werknemer het gedrag wil veranderen. Beschrijf het gewenste gedrag en waarom, zoals: ‘Je rug wordt dan minder belast.’ Vraag of de werknemer hulp kan gebruiken. Wat past, hangt ook af van de reden van het ongewenste gedrag. Maak concrete afspraken.

Een vereniging van preventiemedewerkers raadt ‘adviseren zonder vingerwijzen’ aan. Veel mensen neigen ertoe uit te gaan van hun eigen kennis en normen: ‘Weet je niet dat heftruck rijden zonder gordel gevaarlijk is?’ Een goed gesprek begint het liefst met ‘open’ vragen, zoals: ‘Wat maakt dat je niet aan je gordel denkt?’

Luisteren, samenvatten, doorvragen

Actief kunnen luisteren is een belangrijk onderdeel van het communicatieproces. Het gaat erom de boodschap van de ander te begrijpen, dus niet alleen aandacht te schenken aan zijn woorden, maar ook aan non-verbale emoties. Een veel gebruikte methode is LSD, Luisteren, Samenvatten en Doorvragen.

In een goed gesprek betekent dat luisteren, de informatie van de ander kort samenvatten, checken of dit klopt en doorvragen op wat de ander zegt. Dus bijvoorbeeld: ‘Als ik je goed begrijp doe je geen gordel om, omdat je veel in en uit de truck moet stappen. Klopt dat? … Wat is je tijdswinst zonder gordel, denk je?’

Positieve feedback werkt altijd beter

Alle mensen willen weten wat de reacties van anderen op hun doen en laten zijn (ook al ontkennen ze dat). Dat geeft dus kansen om de ander te beïnvloeden. Positieve feedback (tool) werkt altijd beter dan negatieve. Dus ook al is het gewoon een regel dat een heftruckchauffeur z’n gordel moet dragen: geef eens een complimentje als hij het doet. Dat is ‘positieve bekrachtiging van gewenst gedrag’.

Op de werkvloer moeten leidinggevenden en de arbo-adviseur gespitst zijn op het geven van positieve bekrachtiging. Eerlijk is eerlijk: onveilig gedrag heeft mogelijk voordelen, zoals tijdwinst. Die voordelen moeten uitgebannen worden. Daarvoor moeten de mensen aangesproken worden, goed begrijpen wat er van hen verwacht wordt, moeten ze zo nodig persoonlijk overtuigd worden en weten dat er eventueel disciplinaire maatregelen volgen bij herhaald onjuist gedrag.

Voordelen veilig gedrag belichten

De meeste winst komt van het versterken van de voordelen van veilig gedrag. Dat doen kan door mensen aandacht te geven, te complimenteren, interesse te tonen in hun werk en privéleven. Sommige veiligheidsadviseurs dragen uit dat een bedrijf dat investeert in ‘werkplezier’ minder arbeidsongevallen kent. Goede timing is hierbij belangrijk.

Een heftruckchauffeur die aan het eind van de werkdag van hot naar her rijdt om alle werk gedaan te krijgen, zonder veiligheidsgordel? Is een lang verhaal over alle risico’s dan nuttig? Nee, beter is te zeggen: ‘Je moet nu je gordel omdoen, dat is verplicht bedrijfsbeleid; morgen praten we uitgebreider.’

Optreden moet passen bij de omstandigheden

Meer in het algemeen is het belangrijk dat het optreden past bij de omstandigheden. Leidinggevenden worden vaak getraind in ‘situationeel leidinggeven’ (e-learning): ze passen hun stijl aan de situatie, het soort werk en de persoon aan. De ene medewerker heeft behoefte aan precieze aanwijzingen, de ander voelt dat als beperkend.

Advisering aan het management houdt hier dan ook rekening mee. Neem in de voorbereiding een duidelijk doel voor ogen, stel concrete voorstellen op, kijk naar de belangen van de gesprekspartner(s) en weerleg mogelijke bezwaren. Als de arboprof en leidinggevenden aan werknemers het belang van gezond en veilig werken willen overbrengen, wordt dat ongeloofwaardig als zij zelf de hand lichten met voorschriften.

Non-verbale communicatie belangrijk

Dat voorbeeldgedrag moet ook terug te vinden zijn in de advisering. Door een glimlach, de intonatie of gebaren wordt ook informatie verzonden. Non-verbale communicatie brengt emoties over en kan een betoog ondersteunen. Een volwassen communicatiestijl (infographic) vermijdt het aanvallen van de ander of het zich onderwerpen aan de wil van de ander.

Het doel is om ideeën en gevoelens over te brengen zonder te kwetsen of te schaden, met de constructieve formule: ik win, jij wint. Een ontspannen lichaamshouding aannemen en oogcontact maken met de gesprekspartner helpen hierbij. Er is geen gouden standaard om de heftruckchauffeur z’n gordel te laten dragen. Als er vastgesteld beleid is, kan dreigen met of opleggen van een sanctie natuurlijk ook.

Adviesvaardigheden zijn goed te leren door trainingen. Er is een groot aanbod. Goed advies helpt om te voorkómen dat een veiligheidsgordel genegeerd wordt. Adviesvaardigheid is goud waard.