Hoe voorkomen we overbelasting door repetitief werk?

Question

Repetitief werk is in onze organisatie onvermijdelijk. We willen daarom graag weten: hoe kunnen we het risico op blessures en overbelasting door repetitief werk voorkomen?

Accepted Answer

Werknemers die elke dag heel vaak dezelfde handelingen moeten verrichten, belasten daarmee hun lichaam. Die belasting neemt toe als ze daarbij kracht moeten zetten of in een onnatuurlijke houding moeten zitten of staan. In de arbowet- en regelgeving staan geen grenswaarden voor deze belasting. Hoe weet je dan wanneer de belasting te hoog is? Met een tool kun je dit meten.

Repeterende handelingen

Werk waarbij werknemers repeterende handelingen verrichten en moeten staan, komt in verschillende sectoren voor. Niet alleen bij lopendebandmedewerkers, maar ook bij beroepen als kappers, kassamedewerkers en orderpickers.

De handelingen kunnen klachten veroorzaken aan onder andere ellebogen, schouders, handen en polsen. In de Arbowet staat niet hoe de werkgever moet omgaan met repeterende handelingen op de werkvloer, al staat in artikel 3, lid d wel dat de werkgever monotone en tempogebonden arbeid zoveel mogelijk moet beperken.

Ondergrens

Het lastige bij het nemen van preventieve maatregelen is dat er bij repeterende handelingen geen eenvoudige eendimensionale ondergrens mogelijk is. Wel zijn er beoordelingskaders die arbeidsinspecteurs en arbodeskundigen gebruiken, zoals de KIM-methode (Key Indicator Method), NEN-EN 1005 (ergonomie van fysieke belasting) en ISO 11228-3 (repetitive handling of low loads). Met de KIM-tool (Key Indicator Method) repetitief werk kun je meten of er risico van overbelasting is en hoe hoog dit is. Daarvoor vul je via een aantal stappen op een formulier gegevens in over alle taken die een werknemer per dag uitvoert. In de eerste stap bepaal je de tijdsduur van een taak. Als een werknemer op een dag afzonderlijke taken uitvoert, doe je dit voor elke nieuwe taak. Je vult de totale duur in per dag of per dienst. Aan het aantal uren hangt een aantal punten.

Kracht

De tweede stap bestaat uit het bepalen van de kracht, grip en hand/armpositie bij het uitvoeren van de taak. Je geeft aan op een schaal met oplopende krachtniveaus waar de taak thuishoort. De schaal loopt van zeer lage kracht – zoals schuiven en sorteren – tot piekkrachten, bijvoorbeeld bij krachtig schroeven, indrukken of slaan.

Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen handelingen die statisch zijn en handelingen die om een beweging vragen, zoals schroeven. Van elke houding of beweging geef je aan wat de gemiddelde duur is (in seconden per minuut) en de gemiddelde frequentie (aantal per minuut).

Dit moet je invullen voor zowel de linkerhand als de rechterhand. Aan de gemiddelde tijdsduur en de gemiddelde frequentie hangen ook punten. De som daarvan geeft de krachtscore voor beide handen. Bij het berekenen van de risicoscore wordt de hoogste score gebruikt.

Tempo

Vervolgens worden de krachtoverdracht en de houding en beweging van handen en armen bepaald. Bij een slechte krachtoverdracht en dus een hoge score aan punten, is bijvoorbeeld sprake van een voorwerp met geen of onvoldoende grip. En een slechte hand/armpositie betekent dat de werknemer langere tijd een statische houding moet aannemen zonder dat hij ondersteuning heeft. Ook de manier waarop het werk is georganiseerd en de werkomgeving spelen een rol.

Is er in het werk sprake van een hoog tempo en weinig afwisseling in taken, dan verhoogt dat het risico van overbelasting. Dat geldt ook voor werken in koude en tochtige ruimtes of in een omgeving met veel lawaai. Ten slotte brengt u in kaart wat de lichaamshouding is van de werknemer tijdens het uitvoeren van de taak. Is deze goed, dan heeft hij de mogelijkheid om staan en zitten af te wisselen of kan hij dynamisch zitten. Ook hoeft hij niet te reiken boven schouderhoogte. Maar als de werknemer een onnatuurlijke houding moet aannemen of moet werken in een gebogen houding en met gedraaide romp, dan voert dat de risicoscore behoorlijk op.

Risicoklasse

Voor de evaluatie moet je de punten in een schema invullen en hier een berekening op loslaten. Op basis van de berekende risicoscore kun je zien in welke risicoklasse de betreffende taken thuishoren en welke mate van belasting de taak met zich meebrengt. Met deze informatie kun je de risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) invullen (tool) en maatregelen opnemen in het plan van aanpak. Risicoklasse 1 betekent een lage belasting en weinig kans op fysieke overbelasting. Risicoklasse 4 duidt op een hoge belasting waarbij overbelasting waarschijnlijk is. Het werk moet dan anders ingericht worden.

KIM-methode of HARM-methode?

De KIM-tool is bedoeld voor het meten van fysieke belasting van het hele lichaam. Wil je vooral het risico op klachten in handen, polsen en schouders kunnen beoordelen, dan is de HARM-methode (hand-armrisicobeoordeling) nuttig. TNO biedt ook andere instrumenten aan om de fysieke belasting van werknemers te kunnen beoordelen.

Thema's

Direct naar:

Thema's

Direct naar:

Thema's

Direct naar:

Thema's

Direct naar:

Thema's

Direct naar:

Thema's

Direct naar:

Thema's

Direct naar:

Thema's

Direct naar:

Hoe voorkomen we overbelasting door repetitief werk?

30 maart 2026

Thema's

Direct naar:

Thema's

Direct naar:

Thema's

Direct naar:

Thema's

Direct naar:

Thema's

Direct naar:

Thema's

Direct naar:

Thema's

Direct naar:

Thema's

Direct naar:

Thema Preventie