VERDIEPINGSARTIKEL

Hoe zit het met het recht op onbereikbaarheid van uw achterban?

Een goede balans in werk en privé is van belang voor de gezondheid van uw achterban. Het vele thuiswerken als gevolg van de coronacrisis kan die balans flink verstoord hebben. Nog even in de avond iets afmaken, e-mails afhandelen of een telefoontje plegen, allemaal zaken die inmiddels mogelijk vanzelfsprekend zijn.

Hoe zit het met het recht op onbereikbaarheid van uw achterban en wat kan uw OR doen?


29 juli 2020 4 minuten Door redactie

Dit verdiepingsartikel wordt u aangeboden door Rendement Online


Nog even een belletje naar een collega op een parttime dag, ’s avonds nog even een mailtje sturen of werkmails in het weekend bijlezen op de smartphone: werken buiten kantooruren is in Nederland eerder regel dan uitzondering.

Omdat daar duidelijke nadelen aan kleven, nemen cao-partijen en de politiek maatregelen. Hoewel werken buiten werktijd inmiddels in verschillende Europese landen wettelijk aan banden is gelegd, bleef Nederland tot vorig jaar achter. Met een initiatiefwetsvoorstel en een akkoord voor een nieuwe CAO Gehandicaptenzorg lijken de eerste stappen te zijn gezet om dit te veranderen.

Ongestoorde vrije tijd

In februari 2019 diende Tweede Kamerlid Van Dijk (PvdA) een initiatiefwetsvoorstel in om het recht op onbereikbaarheid wettelijk vast te leggen in de Arbeidsomstandighedenwet en de Wet allocatie arbeidskrachten door intermediairs.

Een belangrijke aanleiding hiervoor was dat werknemers zeker moeten zijn van ongestoorde vrije tijd. Onder meer mobiele telefoons zorgen ervoor dat werknemers altijd bereikbaar zijn en hierdoor een druk ervaren om in hun vrije tijd te reageren op berichten van het werk.

Het wetsvoorstel Recht op onbereikbaarheid beoogt dat de werkgever het gesprek aangaat met werknemers en daarbij passende maatregelen neemt om het risico van uitval (in verband met burn-out- of stressklachten) door het gevoel van continu bereikbaar zijn tegen te gaan. Er is dus geen intentie om werkgevers te ‘straffen’ als werknemers berichten na werktijd versturen.

Recht op onbereikbaarheid is primeur in Nederland

In de CAO Gehandicaptenzorg 2019-2021 staat expliciet dat werknemers het recht hebben om op een vrije dag onbereikbaar te zijn voor werk. Dat is een primeur in Nederland.

Werkgevers in deze branche mogen niet afwijken van dit recht. Dat betekent concreet dat werkgevers niet om het recht van onbereikbaarheid heen kunnen en zullen moeten respecteren dat werknemers hun telefoon en laptop tijdens privétijd niet in de gaten houden, omdat er een (werkgerelateerd) telefoontje of appje binnen kan komen.

De vraag is of het recht op onbereikbaarheid nu in meer cao’s komt. Vakbond FNV zal hierover in meer sectoren onderhandelen als FNV-leden hierom vragen.

Cao-akkoorden bereikt
De cao voor de verpleeg- en verzorgingshuizen en de thuiszorg en de cao voor de jeugdzorg volgen in elk geval. Voor deze branches zijn inmiddels cao-akkoorden bereikt. Hier zijn afspraken gemaakt en vastgelegd over het recht op onbereikbaarheid van werknemers.

Maatregelen tegen nadelige gevolgen

Als dit wetsvoorstel in werking treedt, is uw bestuurder verplicht om de risico’s van continue bereikbaarheid in kaart te brengen en op te nemen in het arbobeleid en de risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E).

Daarbij moet hij ook intern maatregelen nemen om de nadelige gevolgen van altijd bereikbaar zijn te voorkomen. Deze maatregelen kan hij bijvoorbeeld laten vastleggen in het arbobeleid van uw organisatie.

In de memorie van toelichting van het wetsvoorstel worden voorbeelden van zulke maatregelen genoemd. Zo kan uw bestuurder afspraken maken met de werknemers over de tijden waarop zij onbereikbaar zijn en hierop vervolgens ook handhaven. Een ander voorbeeld is het uitzetten van de e-mailserver buiten werktijd.

De beoogde ingangsdatum van het wetsvoorstel is 1 januari 2021. Het voorstel is op dit moment echter nog niet ingediend bij de Tweede Kamer. Als zowel de Tweede als de Eerste Kamer akkoord zijn en het voorstel wordt daadwerkelijk aangenomen, heeft u dus nog even de tijd om uw organisatie hierop voor te bereiden.

Handhaving recht op onbereikbaarheid

Het wetsvoorstel heeft niet als doel om boetes uit te delen aan werkgevers die werknemers buiten werktijd bellen of een appje of e-mail sturen. Wel kan een werkgever die in het arbobeleid geen invulling geeft aan het recht van de werknemer om buiten werktijd onbereik te zijn een waarschuwing krijgen van Inspectie SZW.

Boete
De werkgever kan ook een waarschuwing krijgen van Inspectie SZW als hij niet in de risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) heeft opgenomen hoe hij de rusttijd uit de Arbeidstijdenwet waarborgt of als hij in de RI&E geen maatregelen heeft opgenomen voor het tegengaan van continue bereikbaarheid buiten werktijd.

Neemt de werkgever de vereiste maatregelen volgens de waarschuwing van Inspectie SZW niet of niet binnen de gestelde termijn, dan kan de Inspectie een ‘eis tot naleving’ opleggen. Voert de werkgever dan nog geen verbetering door, dan kan dit uiteindelijk leiden tot een boete voor de organisatie.

Ook voor OR-leden

Voor uw OR kan deze wetgeving een mooie aanleiding vormen om met uw bestuurder in gesprek te gaan over het recht op onbereikbaarheid. Dat recht is niet alleen voor uw achterban van belang, maar ook voor uzelf in uw rol als OR-lid.

Het OR-werk vraagt immers vaak om acute aandacht, terwijl uw reguliere werk ook gewoon doorgaat. Voor veel OR-leden is het daardoor ook geen uitzondering om bijvoorbeeld OR-stukken door te nemen in hun eigen tijd.

Werknemers die het gevoel hebben buiten werktijd bereikbaar te moeten zijn, kunnen last krijgen van stress. De grens tussen werk en privé vervaagt immers, terwijl die privétijd juist is bedoeld om bij te komen van het werk.

Stress kan een gevolg zijn van een vorm van psychosociale arbeidsbelasting (PSA), zoals hoge werkdruk, en kan leiden tot ernstige klachten, zoals een burn-out, met langdurige uitval als gevolg. Het is dus ook in het belang van uw organisatie om dit te voorkomen.

Voorstel indienen

Uw OR heeft de wettelijke taak (artikel 28, lid 1 van de Wet op de ondernemingsraden, WOR) om ervoor te zorgen dat uw werkgever de regels rond arbeidsvoorwaarden, arbeidsomstandigheden, werk- en pauzetijden naleeft. De eventuele (wettelijke) regels voor de onbereikbaarheid vallen daar ook onder.

Om onbeperkte bereikbaarheid een halt toe te roepen, kan uw OR via het initiatiefrecht (artikel 23, lid 3 WOR) een schriftelijk voorstel bij uw bestuurder indienen om de verplichte bereikbaarheid écht te beperken tot de reguliere werktijden.

Dient u zo’n initiatiefvoorstel in, dan is uw bestuurder verplicht om minimaal één keer met uw OR overleg te voeren over uw voorstel. Pas daarna mag hij er een besluit over nemen.

Van dit besluit moet uw bestuurder uw OR zo snel mogelijk op de hoogte brengen. Dat moet schriftelijk en voorzien van een onderbouwing van zijn keuze.