VERDIEPINGSARTIKEL

Het stijgende ziekteverzuim beheersbaar houden

Het ziekteverzuim in Nederland stijgt weer. Het lijkt een begrijpelijke reactie op corona. Maar er speelt meer, want het verzuim neemt al toe sinds 2018. Wat moet u als arboadviseur weten om de verzuimcijfers laag te houden? En wat kunt u doen om uw organisatie hier alert op te maken?


18 januari 2021 4 minuten Door redactie

Dit verdiepingsartikel wordt u aangeboden door Rendement Online


Het ziekteverzuim neemt de laatste twee jaar weer toe. Sommige verzuimdeskundigen verklaren de toename uit het streven van organisaties naar efficiëntie. Anderen noemen de spanning tussen wat mensen moeten en wat ze kunnen, en het vervagen van de grens werk-privé door digitalisering. Alle verklaringen bevatten enige waarheid. De coronacrisis maakt mensen ook nog eens vermoeid. Leidinggevenden zitten soms in de klem, omdat ze niet weten of ze van mensen iets extra’s mogen vragen vanwege corona. De route naar ‘normaal’ wordt lang en hobbelig en meer verzuim ligt dus op de loer. Het tekort aan bedrijfsartsen maakt het ondenkbaar dat de werkgever verzuim kan laten lopen.

Intern alles op orde?

Verder moeten alle omstandigheden op orde zijn. Is de RI&E van uw organisatie actueel? Zijn de maatregelen van het plan van aanpak conform schema in uitvoering? Zijn de werknemers (bij)geschoold voor hun werk? Gaat het management goed om met spanningen tussen afdelingen en mensen?

Verder is het belangrijk dat de interne werkwijzen duidelijk zijn en navolging krijgen. Dat geldt vooral voor het verzuimbeleid: laat dat opnieuw bespreken tijdens werkoverleg en met de medezeggenschap.

Veel werkgevers zetten in op een traject ter bevordering van werkplezier

Voor organisaties die een volgende stap willen zetten, zijn er workshops. Veel werkgevers zetten in op een traject ter bevordering van werkplezier. Dat helpt mensen creatief te zoeken naar opties om het eigen werkplezier positief te beïnvloeden. Zo zijn er oefeningen in spelvorm voor onderkenning van eigen mogelijkheden. Wat geeft mensen een opkikker in het werk, wat vreet energie?

Belangrijke rol voor leidinggevenden

Het gaat ook om modellen voor effectieve invloed op de werkomgeving. Diverse factoren zijn weliswaar niet beïnvloedbaar, maar een workshop leert die te relativeren, vaak met humor. Voor wat betreft factoren die wél te beïnvloeden zijn, is het een doel om daadkracht ontwikkelen, met concrete plannetjes en praktische handvatten.

De direct leidinggevende heeft een sleutelpositie bij het voorkómen en terugdringen van verzuim. Het hogere management heeft een grote verantwoordelijkheid: zorgen dat de leidinggevenden hun vaardigheden onderhouden, opletten dat ze het vertrouwen hebben van hun ondergeschikten. Een chef kijkt ook kritisch naar zichzelf: wie zuchtend en steunend de werkdag doorbrengt, kan niets zeggen over medewerkers met zulk gedrag.

Als het goed is, weet een leidinggevende iedere dag het beste uit z’n mensen te halen. Dat kan en moet ook als mensen zich ziek melden. Goed verzuimbeleid betekent dat de werknemer zich (telefonisch) ziek meldt bij z’n direct leidinggevende. Die kent de persoon en diens taken en hij weet hoe de melding in te schatten; hij kan het gesprek aangaan over eventueel werken aan (andere) taken die de werknemer wél kan.

Heeft de werkgever de leidinggevenden een cursus ‘verzuimgesprekken voeren’ laten volgen? Is het zinvol dat weer eens op te frissen? Mogelijk is het een aanrader een coach beschikbaar te hebben die leidinggevenden kan helpen bij de hoofdpunten van hun werk:

  • manieren van optreden: als voorbeeld voor het van medewerkers gewenste gedrag;
  • analyseren: wat is van elk teamlid de inzetbaarheid, wat bevordert diens werkplezier?
  • de oplossingsrichting: welk gesprek is er te voeren met ieder individu? Hanteert de leidinggevende diverse gespreksstijlen, kan hij zich inleven in ieder teamlid?

Bezoek bedrijfsarts soms zinloos

De werkgever moet een bedrijfsarts inschakelen voor ‘het adviseren bij de begeleiding van werknemers die door ziekte niet in staat zijn hun arbeid te verrichten.’ (Arbowet, artikel 14, eerste lid.) In een ver verleden lieten werkgevers álle ziek gemelde werknemers na enkele dagen ‘controleren’ door de bedrijfsarts. De meeste organisaties hebben geleerd hoe zinloos en duur dat is.

De meeste organisaties hebben geleerd hoe zinloos en duur dat is.

Het is beter te zorgen voor een goede verstandhouding tussen werknemer en leidinggevende, en deze contact te laten houden. Een aantal werkgevers heeft de gewoonte elke ziek gemelde werknemer na bijvoorbeeld twee weken naar de bedrijfsarts te laten gaan. Door het tekort aan bedrijfsartsen komt die aanpak onder druk te staan. Maar een goed getrainde leidinggevende die zijn mensen kent, voelt aan: kunnen hij en de werknemer samen re-integratie in het werk bereiken? Kan een bedrijfsarts of andere expert een nuttige bijdrage leveren?

In geval van twijfel of verschil van inzicht tussen chef en werknemer moet uiteraard direct de bedrijfsarts ingeschakeld worden. Het is nodig dat werknemers weten wie de bedrijfsarts is, makkelijk toegang hebben en weten dat ze ook zelf contact met de bedrijfsarts kunnen opnemen.

Een aanrader is dat de werkgever zorgt dat de bedrijfsarts op de werkvloer kan kijken en eens aanschuift bij werkoverleg. Af en toe een bijeenkomst van bedrijfsarts en álle leidinggevenden betaalt zich waarschijnlijk uit in minder maar betere spreekuurcontacten met de werknemers. De leidinggevende is als het ware de as waarom het verzuimbeleid draait.

De regelgeving verplicht tot een procescoördinator, ook wel ‘casemanager’ genoemd, bij (dreiging van) langdurig verzuim. Gewoonlijk denkt men dan aan een verzuimduur van zes weken. De direct leidinggevende kan deze rol vervullen. Helaas is in de praktijk onenigheid of zelfs een conflict tussen werknemer en chef mogelijk. Ook daarom is het nuttig dat de bedrijfsarts makkelijk toegankelijk is voor de werknemer.

Coördinatie langdurig verzuim

Beter is het nog dat bijvoorbeeld een HR-medewerker aangewezen is voor de coördinatie van zulke verzuimgevallen. Deze kan daarnaast de leidinggevenden adviseren over de wettelijke verplichtingen vanuit de Wet verbetering poortwachter, en taken daarvan (helpen) uitvoeren.

Sommige organisaties hebben ook verzuimcoaches of (arbo)verpleegkundigen, voor eigen taken of werkzaamheden onder verantwoordelijkheid van de bedrijfsarts. Ze kunnen nuttig zijn bij de (verzuim)begeleiding van de werknemer. Maar: een proces met meer betrokkenen kan complexer worden.

Het basisprincipe is:

  • de leidinggevende is goed opgeleid en weet ondersteuning te vinden, hij coördineert de re-integratie;
  • de bedrijfsarts adviseert over medische aspecten, en is beschikbaar als hoogwaardig adviseur voor iedereen.

Wat zeggen wet en cao over inschakelen bedrijfsarts?

Álle ziek gemelden na bepaalde tijd naar de bedrijfsarts sturen? Dat hoeft niet van de wet, maar sommige cao’s hebben hierover wel afspraken.

 

De belangrijkste punten in de wetgeving zijn de volgende drie:

 

  • De werkgever moet de arbodienst of bedrijfsarts tijdig informeren over alle gevallen van ziekteverzuim. In de regel is zulke gegevensverstrekking eens per week voldoende. Zo kan de bedrijfsarts zijn verantwoordelijkheid waarmaken: patronen en probleemgevallen herkennen, zo nodig mensen oproepen voor een spreekuur.
  • Elke werknemer moet, ook buiten verzuimsituaties om, de bedrijfsarts kunnen consulteren over gezondheidskundige kwesties in verband met werk.
  • Bij (dreigend) langdurig verzuim moet de werkgever een probleemanalyse laten verzorgen door de bedrijfsarts. Daarvoor ziet deze de ziek gemelde werknemer. Vuistregel is dat dit zes weken na de eerste ziektedag gebeurt.