VERDIEPINGSARTIKEL

Wat kan arboprofessional adviseren bij een verslaafde werknemer?

Het is een zware opgave voor uw werkgever: een werknemer die smacht naar drank of drugs of zelfs verslaafd is. Niet alleen de goede naam van het bedrijf kan hierdoor in het gedrang komen, maar ook de veiligheid van werkprocessen en dus collega’s staat hierdoor op het spel. Goed arbobeleid kan hier veel bij betekenen. Hoe steunt u als arbo-adviseur alle betrokkenen?


31 augustus 2021 4 minuten Door redactie

Dit verdiepingsartikel wordt u aangeboden door Rendement Online


Sommige behandelaars stellen dat één op de tien werknemers een verslaving heeft. Dat is een schatting. Feit is dat de werkgevers samen door het alcoholgebruik van hun werknemers per jaar ten minste € 1,3 miljard kwijt zijn. Niet alleen vanwege ziekteverzuim, maar ook doordat betrokkenen wel aanwezig zijn maar vaak geen werk verzetten. Dat geeft irritatie bij de collega’s en dus nóg meer verlies aan sfeer en productiviteit. Vergelijkbare cijfers over andere verslavingen ontbreken.

ADM-beleid

Wie beschonken of gedrogeerd op de werkvloer komt, brengt zichzelf en anderen in gevaar. Een goede werkgever stuurt zo iemand direct naar huis mét een afspraak voor een gesprek, liefst de volgende werkdag. Gevaar kan óók ontstaan als mensen zware medicatie gebruiken.

Die kan vaardigheden of concentratievermogen aantasten, zonder dat zij of hun collega’s zich hiervan bewust zijn. Adviseer uw werkgever om een breed ADM-beleid op te stellen, een beleid inzake alcohol, drugs en medicijnen. Aandachtspunten zijn:

  • Voorkómen
    Verzorg voorlichting en scholing. Bewustwording is belangrijk, zodat leidinggevenden en collega’s bijtijds signalen kunnen herkennen.
  • Begeleiden
    Hier ligt een rol voor managers, de bedrijfsarts of het bedrijfsmaatschappelijk werk. Het helpt als u opties heeft voor verwijzing naar externe hulp.
  • Handhaven
    Bepalingen voor toezicht en controle en disciplinaire maatregelen bij overtreding.

Het ADM-beleid kan beknopt zijn als uw organisatie niet werkt met machines of gevaarlijke stoffen. De bedrijfsarts kan helpen. Bij veel en grote arborisico’s is het belangrijk meer expertise in te schakelen voor advies over toespitsing van ADM-beleid in uw organisatie en evaluatie van de effectiviteit. Het spreekt voor zich dat het beleid consequent is: de bedrijfsborrel en het gedrag van het management horen voorbeeldig te zijn!

Sommige werkgevers denken risico’s te mijden door de werknemers te laten testen. Dat mag alleen in bij wet geregelde gevallen, zoals bij treinmachinisten en piloten. Het ministerie werkt aan uitbreiding, zoals voor de (petro-)chemische industrie, maar het is nog maar de vraag of de Tweede Kamer hiermee instemt. Als werkgevers onwettig laten testen, lopen ze het risico op een stevige boete.

Respectvolle behandeling

Belangrijke voorwaarden voor goed ADM-beleid zijn: de arbeidsomstandigheden op orde hebben, goede verhoudingen en een open sfeer waarin leidinggevenden en medewerkers elkaar respectvol behandelen. Een goede leidinggevende kiest de juiste gesprekstechniek. Hij zegt niet: ‘Jij hebt een drugsprobleem’, maar: ‘Ik maak me zorgen over je’. De bedrijfsarts moet de werkvloer kunnen bezoeken, de werknemers daar moeten weten dat ze hem vrijelijk kunnen consulteren.

Werkgevers in risicovolle productie hebben goede ervaringen met het benoemen van vertrouwenspersonen (tool); bij hen zijn vermoedens over verslaving van een collega te melden. Het arbeidsrecht stelt beperkingen aan ontslag in verband met ziekte of aandoeningen van de werknemer.

Dat geldt gewoonlijk ook als de werknemer zélf de gezondheidsproblemen in de hand werkt. Een verslaving is voor de verslaafde zelf bezwaarlijk. Vrijwel niemand gaat drugs gebruiken of overmatig drinken met het dóel niet te werken. Er spelen namelijk vaak andere factoren, zoals matig verstandelijk vermogen, schulden, gezinskwesties én genetische aanleg. Werkdruk en stress hebben hier een ongunstige invloed op.

Door opstelling leidinggevende kan het ook misgaan

Een werknemer met een drankprobleem krijgt een alvleesklierontsteking. Tegen de pijn krijgt hij een sterke pijnstiller, maar hij wordt daarvan afhankelijk. Hij doet z’n werk minder goed en verzuimt vaak. De leidinggevende reageert zeer geïrriteerd, waardoor de werknemer niet meer over zijn probleem durft te praten. Als hij een keer wat langer ziek is, stopt de werkgever de loondoorbetaling. Door de stress vanwege de financiële problemen verhevigen de gezondheidsproblemen en verslaving.

Ontslagverzoek

Bij een ontslagverzoek weegt de rechter mee wat de werkgever deed: ondersteunen, hulp bieden? Het blijven ‘aanzien’? Dreigen met sancties? De rechter kijkt ook of de werkgever al eerder maatregelen heeft genomen, zoals een officiële waarschuwing, een schorsing, loonstop of functioneringstraject. Anderzijds heeft een verslaafde werknemer de verplichtingen die bij een ziekte horen. Hij moet zich onder behandeling stellen om ervan af te komen.

Is het de betrokkene te verwijten dat dit mislukt? Dan ontstaat een grond voor ontslag. Diverse organisaties schrijven met frequente tussenpozen een anonieme enquête uit over gezondheid en werkvermogen van hun werknemers. Die krijgen na het invullen geautomatiseerd tips voor verbeteringen. Werkgever en bedrijfsarts krijgen bovendien een overzicht van de fysieke en mentale situatie in de organisatie. Veel kort verzuim kan een teken zijn van verslaving.

Gaat het om iemand in het bijzonder, dan kan de leidinggevende hem verwijzen naar de bedrijfsarts, of die roept zelf de betrokkene op. Ook periodiek medisch onderzoek door de bedrijfsarts (tool) kan inzicht bieden in problemen. De bedrijfsarts weet hoe hij iemand kan motiveren om zich te laten coachen of behandelen.

Als er een veiligheidsrisico bestaat voor de werknemer of voor anderen, meldt de bedrijfsarts aan de werkgever dat de werknemer tijdelijk niet belast kan worden met de risicovolle arbeid. Dit zonder informatie over de reden, vanwege het beroepsgeheim. Ook al geeft dat soms ergernis, bedenk dat mensen met problemen de arts zeker mijden als dit beroepsgeheim er niet zou zijn.

Begeleiding

Als eenmaal geconstateerd is dat een werknemer kampt met een verslaving, is begeleiding nodig. Soms ontkent de betrokkene de problemen en de noodzaak van actie. Dat vraagt dan om inzet van een bedrijfsarts of bijvoorbeeld een gespecialiseerde coach. De zorgverzekering vergoedt dat en eventuele behandeling gewoonlijk. De werkgever kan als stimulans het eigen risico voor zijn rekening nemen.

Bij opname in een kliniek zijn er kosten voor maaltijden en overnachting die de verzekering mogelijk niet dekt. Werkgevers die goed calculeren, ontdekken dat het voordelig kan zijn dat te vergoeden. De werkgever betaalt loon zoals gebruikelijk bij ziekte. Het is belangrijk om duidelijke, vastgelegde afspraken met de werknemer te maken, onder meer over de looptijd van afspraken, de verantwoording dat (deel)behandelingen gevolgd zijn, of en hoe betrokkene met z’n werk doorgaat en de sancties (wederzijds!) bij het niet nakomen van de afspraken.

Verder verdient de vraag aandacht of de collega’s erbij betrokken moeten worden. Een verslaving wordt gewoonlijk gedurende jaren opgebouwd, dus ontwennen is zwaar. Afbouwen gaat met vallen en opstaan, maar de bedrijfsarts kan adviseren wat een realistisch verloop is.

Voorbeeld van een succesvolle aanpak

Een man werkt al jaren bij een bedrijf. Hij verzuimt vaak kort, en hij blijkt afhankelijk te zijn van alcohol. De bedrijfsarts stimuleert hem om in behandeling te gaan bij een verslavingsinstelling. De eerste stap is ontgiften. Zoals veel patiënten is hij niet meteen stabiel. Hij heeft medicatie nodig om vol te houden. De werkgever weet wat er speelt, en regelt dat de werknemer zijn medicatie onder toezicht inneemt: bij de secretaresse van het bedrijf. Dat geeft regelmaat en stabiliteit.