VERDIEPINGSARTIKEL

Een lichtplan voor de werkplek

Te veel of te weinig daglicht op de werkplek is in principe niet schadelijk voor de gezondheid. Maar het kan wél hinder geven en daarmee de productiviteit beïnvloeden. Het kan dan ook geen kwaad als uw organisatie de verlichting op kantoor eens onder de loep neemt, en ook ú kunt hier een lichtje over laten schijnen. Een goede werkplekinrichting gaat per slot van rekening alle medewerkers aan!


31 juli 2019 4 minuten Door redactie

Dit verdiepingsartikel wordt u aangeboden door Rendement online en Huub Pennock is geregistreerd ergonoom bij Ergo-balans, www.ergo-balans.nl


Eerst het goede nieuws: slechte verlichting heeft geen onomkeerbare invloed op de gezondheid. Uw ogen worden niet slechter door te grote helderheidsverschillen, te weinig of te veel licht of te veel felle kleuren op kantoor. Maar u kunt wel tijdelijke gezondheidsklachten krijgen van slechte verlichting. Het heeft namelijk invloed op de vermoeidheid en op de leesbaarheid van beeldschermteksten. Dat ziet u terug in de productiviteit: die neemt af, terwijl de fouten juist toenemen. Nu werkt 5% van de Nederlandse medewerkers zonder daglicht. Daglicht op de verkeerde momenten of het ontbreken van daglicht verstoort het bioritme, en de een heeft daar veel meer last van dan de ander. Een lichtpatroon dat aansluit op onze biologische klok voorkomt een veelheid aan gezondheidsklachten, vermindert het aantal fouten en verhoogt de productiviteit. Werken met daglichtbeleving is dan ook een belangrijke voorwaarde om gezond te werken.

Arbowet

De Arbowet zegt hierover dat een werkgever alles moet doen om redelijkerwijs daglicht op de werkplek te krijgen. Het is een inspanningsverplichting, geen gebod.

Minimaal vijfhonderd lux voor beeldschermwerk

En volgens het Bouwbesluit moet de werkgever in ruimtes die bedoeld zijn als kantoorruimte zorgen dat er daglicht naar binnenkomt. Goed om te weten als u  mag adviseren bij de werkplekinrichting.

Voorkomen altijd beter dan genezen

Uw organisatie moet zich niet laten verrassen door gezondheidsklachten van medewerkers vanwege het licht. Doe rondvraag naar de ‘lichtbehoeftes’ en achterhaal wat de oorzaken van specifieke klachten zijn. Neem de klachten op in de Risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) en noteer de maatregelen in het bijbehorende plan van aanpak. Vragen die hierbij aan bod moeten komen:

  • Komt er voldoende daglicht binnen?
  • Is er voldoende zonwering aanwezig?
  • Zijn er grote verschillen in helderheid van licht?
  • Hebben medewerkers last van spiegelingen op het beeldscherm?
  • Zijn er spiegelende, horizontale oppervlaktes op de bureaus?
  • Is er overal in de kantoorruimtes voldoende licht, ook voor detailwerk zoals grafische vormgeving of meetwerkzaamheden?
  • Is de (nood)verlichting van vluchtwegen en nooduitgangen in orde?

Richtlijnen

Nu geeft de Arbowet geen exacte eisen voor de hoeveelheid verlichting bij werk. In arbocatalogi vindt u hiervoor vaak wel richtlijnen. Voor beeldschermwerk wordt minimaal vijfhonderd lux aangeraden. Bij te weinig licht moeten medewerkers zich meer inspannen en treedt sneller vermoeidheid en productieverlies op. Net als voor de eisen voor andere omgevingsfactoren, geldt voor verlichting dat men ook naar de individuele medewerker moet kijken. Zo krijgen ouderen minder licht in hun ogen door het verouderingsproces van het oog. Een zestigjarige heeft om te lezen gemiddeld vijftien keer zoveel licht nodig als een kind van tien en vijfmaal zoveel als een veertigjarige. Een oudere medewerker heeft dan ook meestal behoefte aan meer dan vijfhonderd lux. Dat is goed te realiseren door individuele, aanvullende werkplekverlichting.

Het volledige spectrum

Het geniet de voorkeur dat het licht ‘volspectrum’ is. Dit wil zeggen dat alle kleuren erin zitten. In normaal tl-licht is meestal maar één bepaalde kleur aanwezig, bijvoorbeeld wit of geel. Met een volspectrum lamp zien medewerkers beter. Bovendien heeft dit een positief effect op het humeur.

Helderheidswering

Goede verlichting is niet alleen uit kunstverlichting te halen. Ook andere aspecten hebben invloed op de hoeveelheid licht. Daglicht is fijn, maar kan ook lastig zijn als het te scherp is. Ramen moeten daarom helderheidswering krijgen om te voorkomen dat bij beeldschermwerk een te groot helderheidsverschil ontstaat tussen het beeldscherm en de achtergrond. Tegelijkertijd is het de kunst om bij het gebruik van die helderheidswering het contact met de buitenwereld in stand te houden.

Lamellen

Gebruikt uw organisatie hiervoor lamellen, dan moeten deze goed ingemeten zijn. Als ze bij de vensterbank, of zijmuur niet geheel aansluiten, blijft een kier over waardoor een scherpe lichtlijn zichtbaar blijft. Plastic lamellen hebben als nadeel dat ze licht weerkaatsen als ze niet volledig dicht zijn en als ze wel volledig dicht zijn geen daglichtbeleving meer geven. Lamellen die iets aan licht doorlaten en niet reflecterend zijn, hebben de voorkeur.

Lichtwering

Door een systeem van lichtwering toe te passen dat van boven naar beneden beweegt, kunnen medewerkers deze aanpassen aan de stand en kracht van de zon. In de ochtend valt de zon aan de onderkant binnen, en doet men de zonwering helemaal naar beneden. Staat de zon hoger, dan kan de onderkant open blijven en houdt men zicht naar buiten. Van dit systeem bestaat ook een versie met twee lagen. U kunt dan afhankelijk van de hoeveelheid buitenlicht de doorlaatbaarheid met de eerste laag verminderen (bij bewolkt weer) of met de tweede laag afsluiten (denk aan felle zon). Ten slotte kan aan de achterzijde van lichtwering een laag worden aangebracht die de hitte van het zonlicht terugkaatst, waardoor de warmte in de zomer minder kans krijgt het kantoor binnen te dringen. 

Licht-donker vermoeiend

Als een medewerker urenlang tuurt naar een helder computerscherm in een donkere kamer, moeten zijn ogen zich steeds aanpassen aan verschillende ‘vlakken’. Dit kan erg vermoeiend zijn. Ook een beeldscherm dat pal voor een raam staat, geeft te veel contrast. Medewerkers kunnen de tekst op het scherm dan slecht lezen, en dit kan hoofdpijn en oogklachten veroorzaken.