VERDIEPINGSARTIKEL

Negen haken en ogen aan rookvrij werken

Werknemers hebben recht op een rookvrije werkplek. Per 1 januari 2022 is een afzonderlijke rookruimte in de organisatie dan ook niet meer toegestaan. Vooral in organisaties waar veel werknemers graag een peuk opsteken in de pauze, kan die verandering veel vragen oproepen. Wat zijn de belangrijkste?


2 augustus 2021 5 minuten Door redactie

Dit verdiepingsartikel wordt u aangeboden door Rendement Online en is tot stand gekomen in samenwerking met Rookvrije Generatie, e-mail: bedrijven@rookvrijegeneratie.nl, www.rookvrijegeneratie.nl/bedrijven


Sigaretten, sigaren en e-sigaretten volledig uit de werkomgeving verbannen, dat is nogal wat voor veel werkgevers. Daarmee leggen ze rokende werknemers een flinke beperking op. Dat vraagt dan ook om uitgebreide, tijdige en zorgvuldige communicatie.

25% van de zware rokers haalt zijn pensioen niet

Rokende werknemers weten heus wel dat roken niet gezond is, maar het is toch belangrijk om dit als werkgever te benadrukken. Het onderstreept namelijk het belang van de rookvrije werkplek: roken is nog altijd de te vermijden doodsoorzaak nummer 1 en 25% van de zware rokers haalt zijn pensioen niet.

Niet roken onder werktijd en op de werkplek

De werkgever kan stoppen met roken voor werknemers faciliteren, maar hij hoeft niet te eisen dat rokers helemaal stoppen met roken. Het gaat erom dat ze niet roken onder werktijd en op de werkplek. Het staat werknemers in principe vrij om in hun vrije tijd de ene sigaret met de andere aan te steken.

Gangbare vragen beschikbaar stellen

De veranderingen die in uw organisatie nodig zijn voor de rookvrije werkomgeving kunnen vragen oproepen bij werknemers. Het is dan slim om een aantal gangbare vragen te verspreiden of beschikbaar te stellen op intranet. Daarbij kunt u denken aan de volgende negen vragen en antwoorden:

Is het nodig om zo veel geld te investeren in de rokers in de organisatie? Hoe zit het met de niet-rokers?

Rookvrij werken heeft uiteindelijk een financieel voordeel voor de organisatie. Door minder ziekteverzuim en hogere productiviteit. Daarnaast zijn de mogelijke interventies om de gewoontes van rokers te doorbreken (bijvoorbeeld faciliteiten voor ontspanning) ook beschikbaar voor niet-rokers en nemen de rokers niet langer rookpauzes onder werktijd.

Welke rol heeft de ondernemingsraad bij het invoeren en naleven van het rookverbod?

Het rookbeleid van de organisatie valt onder het instemmingsrecht uit artikel 17 van de Wet op de Ondernemingsraden (WOR). Dat betekent dat de werkgever het nieuwe beleid in principe pas kan invoeren als de OR daarmee instemt.

Instemmingsrecht voor de OR bij veranderende arbeidsomstandigheden

De OR heeft instemmingsrecht bij het vaststellen, wijzigen of intrekken van huisregels en andere regelingen op het gebied van de arbeidsomstandigheden. Het verwijderen van de rookruimtes zelf valt niet onder het instemmingsrecht: dat is immers een wettelijke verplichting.

Hoe zorgen we ervoor dat rokers geen overlast veroorzaken doordat ze voor de deur of ramen van de buren gaan roken? 

Maak duidelijk naar de medewerkers dat zij in de rookpauze – en ook nog steeds na werktijd – de organisatie vertegenwoordigen en geacht worden geen overlast te veroorzaken bij de buren. De werkgever kan gebruikmaken van zijn instructierecht en rokende werknemers vragen om elders op een geschikte plek te gaan roken.

Mogen we het gebruik van e-sigaretten nog wel toestaan?

Volgens de wet zijn e-sigaretten en andere dampmiddelen geen tabaksproducten, maar sinds 1 juli 2020 is het rookverbod toch uitgebreid met de e-sigaret (met en zonder nicotine). Deze producten bevatten namelijk ook gevaarlijke stoffen en kunnen een opstapje zijn naar het roken van ‘gewone’ sigaretten.
Dat betekent dat roken van een e-sigaret op het werk tot 2022 alleen in een afgesloten rookruimte of buiten mag, en vanaf 2022 helemaal niet meer in de werkomgeving, net als andere rookwaren.

Is het mogelijk om roken in dienstkleding te verbieden?

Uw organisatie kan in de huisregels opnemen dat roken in dienstkleding of uniform niet is toegestaan. In dat geval mogen werknemers geen (e-)sigaret opsteken zolang ze hun werkkleding dragen en dus zichtbaar de organisatie vertegenwoordigen.

Wat kunnen we doen bij overtreding van het rookverbod?

Als werknemers roken onder werktijd of op een plaats waar dat niet is toegestaan, overtreden ze de huisregels van uw organisatie. Het is daarom ook belangrijk om het rookverbod op te nemen in het personeelshandboek of op een andere manier officieel onder alle werknemers te verspreiden. Zie de tool Voorbeeldregeling Rookvrij werken om dit snel en eenvoudig toe te voegen aan het personeelshandboek.

Overtreding van het rookverbod kan zorgen voor een verstoorde arbeidsrelatie

Uw organisatie bepaalt zelf wat de sancties zijn als de huisregels worden overtreden. Meestal spreekt de leidinggevende de illegale roker de eerste keer alleen aan op zijn gedrag. Als dat niet helpt, volgt een officieel gesprek dat ook schriftelijk wordt vastgelegd. Als de werknemer de regels blijft overtreden, is het ook mogelijk om hem een boete op te leggen. Uiteindelijk kan het overtreden van het rookverbod zorgen voor een verstoorde arbeidsrelatie met de werknemer, en dat kan een reden zijn voor ontslag. Maar in eerdere rechtszaken is gebleken dat de werkgever het risico van ontslag bij herhaalde overtreding van het rookverbod dan wel van tevoren heel duidelijk moet zijn aangegeven door de werkgever.

Als de werkgever een boete krijgt vanwege een niet-rookvrije werkomgeving, is die boete dan te verhalen op de rokende werknemer?

Organisaties kunnen een bestuurlijke boete krijgen wegens het overtreden van de Tabakswet. Die kan alleen op de werknemer verhaald worden als er sprake is van opzet of bewuste roekeloosheid bij het aanbrengen van schade. Aangezien de rokende werknemer niet de opzet zal hebben dat de werkgever een boete krijgt, kan de werknemer de boete niet op de roker verhalen.

Boete voor werknemer bij overtreding van de huisregels

Wel kan de werkgever in zijn personeelsregeling opnemen dat de werknemer een boete kan krijgen bij overtreding van de huisregels van de organisatie. Als het rookverbod duidelijk in de huisregels staat, kan dat dus ook voor overtreding van het rookverbod. Of de boete van de werknemer even hoog is als de boete die de werkgever opgelegd heeft gekregen, hangt af van wat er over boetebedragen is afgesproken. Hierbij moet de werkgever zich sowieso houden aan de regels van artikel 7-650-651 BW.

Als iedereen in de organisatie rookt, moet er dan toch een rookverbod gelden?

Roken op de werkplek is volgens de Tabakswet niet toegestaan, dus ook niet als niemand in de organisatie bezwaar heeft tegen het feit dat er gerookt wordt. Het is de wet die bepaalt dat iedereen recht heeft op een rookvrije werkplek, de werknemers hebben daar niets over te zeggen.
Per 1 januari 2022 is het ook niet meer toegestaan om een afgesloten rookruimte in de organisatie te hebben.

Van wie is de zakelijk gebruikte auto?

Werknemers mogen in de bedrijfsauto niet roken. Dat geldt voor gedeelde poolauto’s, maar ook voor de auto van de zaak die aan één werknemer is toegewezen. Alle werknemers hebben immers recht op een rookvrije werkomgeving, en een door de werkgever ter beschikking gestelde auto is een werkplek. Zelfs als de werknemer de enige gebruiker is van de auto van de zaak, mag hij er geen peuk opsteken. De vraag is wel hoe de werkgever dit in de praktijk moet controleren en handhaven.

 

Als een werknemer een zakelijke reis maakt met zijn eigen auto, geldt het rookverbod niet. De werkgever is immers niet de eigenaar van de auto, en dat maakt dat de auto niet als werkplek kwalificeert waarvoor de werkgever arboverantwoordelijkheid heeft. De werkgever kan werknemers – als onderdeel van het promoten van een gezonde leefstijl – wel adviseren om de auto rookvrij te houden. En als de werknemer op verzoek van de werkgever een werknemer in zijn eigen auto meeneemt naar een zakelijke afspraak, heeft die meerijdende werknemer formeel weer wel recht op een rookvrije werkomgeving.

Geldt het rookverbod ook voor thuiswerkers?

Volgens de Arbowet is een werkgever verplicht zorg te dragen voor goede arbeidsomstandigheden. Dit geldt ook voor thuiswerkplekken. Hierbij maakt het niet uit of de werknemer verplicht thuiswerkt of op eigen verzoek. De werkgever is dus verantwoordelijk voor een thuiswerkplek die voldoet aan de eisen. Hij mag hierbij geen inbreuk maken op de persoonlijke levenssfeer van de werknemer. Hij moet dus wel zorgen voor een arboverantwoord ingerichte thuiswerkplek, maar hij kan de werknemer niet voorschrijven hoe hij zich op die thuiswerkplek gedraagt.

Werkgever kan gezond thuiswerken stimuleren

De werkgever kan hooguit gezond thuiswerken stimuleren, door tips te geven voor voldoende beweging en niet binnen roken. Het staat de werknemer echter vrij om een asbak aan zijn ergonomisch verantwoorde thuiswerkplek toe te voegen.



Meer informatie over rookvrij werken vindt u in de toolbox Zo maakt u de stap naar rookvrij werken.