VERDIEPINGSARTIKEL

Kengetallen kunnen een schat aan informatie bieden

Cijfers vertellen u hoe uw organisatie ervoor staat als u ze kunt vergelijken met cijfers van voorgaande periodes. Met kengetallen kunt u steeds eenzelfde vergelijking maken en trends signaleren en volgen. Dán krijgt u inzicht in hoe uw organisatie zich in financieel en sociaal opzicht ontwikkelt. Dat inzicht is nodig om bestaand en nieuw beleid te kunnen beoordelen. Hoe werken kengetallen en wat vertellen ze uw OR?


21 oktober 2021 5 minuten Door redactie

Dit verdiepingsartikel wordt u aangeboden door Rendement Online


De basis van elk kengetal is een rekensom. Als u de totale loonsom van uw organisatie deelt door het aantal werknemers, krijgt u de gemiddelde loonsom. Of als u de bruto winst deelt door alle personeelskosten, krijgt u de arbeidsproductiviteit.

De kern van een kengetal is dat u de rekensom telkens op dezelfde manier maakt. Zo kunt u de cijfers goed met elkaar vergelijken.

Inzicht in de financiële positie 

Veel kengetallen geven inzicht in de financiële positie van de organisatie, maar ook de sociale kengetallen doen ertoe. Ondernemers zijn bovenmatig geïnteresseerd in het maken van winst.

Veel van de kengetallen bieden inzicht in hoe de winst (of het verlies) zich ontwikkelt en hoe het met de geldvoorraad (liquiditeit) van de organisatie gesteld is. Hieronder volgen een aan veelgebruikte kengetallen:

  • Solvabiliteit: is het eigen vermogen gedeeld door het totale vermogen (= eigen vermogen gedeeld door het kort vreemd vermogen plus lang vreemd vermogen) vermenigvuldigd met 100%. Hiermee berekent u de financieringsbegroting (tool). Een gezonde organisatie heeft een solvabiliteit van minstens 25 tot 40%.
  • Liquiditeit (dynamisch): geeft inzicht in de verhouding van de inkomende geldstroom tot de uitgaande geldstroom. Liquiditeit (tool) laat dus zien of de organisatie op korte termijn aan zijn financiële verplichtingen kan voldoen.
  • Liquiditeit (statisch):
    • Current ratio (tool): vlottende activa (dat zijn voorraden, debiteuren en kasgeld) gedeeld door kort vreemd vermogen (geld geleend van crediteuren en banken). Als de uitkomst hoger is dan 1, kan de ondernemer voorlopig aan zijn betalingsverplichtingen voldoen. Bij voorkeur ligt de uitkomst tussen 1 en 2. Bij een current ratio hoger dan 2 is er veel liquiditeit, die in de organisatie geïnvesteerd kan worden.
    • Quick ratio (tool): vlottende activa gedeeld door kort vreemd vermogen, met uitzondering van de voorraden. Dus (debiteuren + kasgeld) gedeeld door kort vreemd vermogen (crediteuren en banken). Als het cijfer hoger is dan 1, kan de ondernemer onmiddellijk aan zijn verplichtingen voldoen. De voorraden (mits betaald) zijn bezittingen, maar kunnen niet snel omgezet worden in geld.
    • Nettowinstkapitaal: vlottende activa minus kort vreemd vermogen. Hieruit blijkt  hoeveel geld de ondernemer overhoudt nadat hij aan de betalingsverplichtingen heeft voldaan.
  • Capaciteit: bijvoorbeeld bij een zorgorganisatie: het aantal bezette bedden gedeeld door het totale aantal bedden. Dit laat zien hoeveel van de capaciteit wordt benut en voor hoeveel bedden de organisatie geld ontvangt. 

Actiepunten voor uw OR om de cijfers boven tafel te krijgen

Om de gewenste informatie op de juiste manier te ontvangen, moet uw ondernemingsraad een aantal stappen ondernemen:

  • Vraag uw bestuurder om de financiën en sociale kengetallen schriftelijk aan te leveren (artikel 31 WOR). U moet de cijfers immers kunnen bestuderen en vergelijken.  
  • Bespreek met uw bestuurder welke kengetallen hij monitort om de ontwikkelingen te volgen. Spreek af dat uw OR die getallen ook krijgt, voorzien van een begrijpelijke toelichting op het kengetal zelf en op de uitkomsten.
  • In veel gevallen worden kengetallen in de vorm van een dashboard inzichtelijk gemaakt. Spreek af dat uw OR dat dashboard ook kan inzien, zodat positieve of negatieve ontwikkelingen geen verrassing voor uw OR zijn.
  • Spreek met de HR-manager af welke sociale kengetallen voor uw organisatie van belang zijn en spreek af dat uw OR die getallen ook ontvangt ter informatie. Zo krijgt u inzicht in bijvoorbeeld de verhouding tussen de in- en uitstroom van personeel en hoeveel uitzendkrachten aan het werk zijn.
  • Aan één enkel getal heeft uw OR niets. U moet het kunnen vergelijken met cijfers van bijvoorbeeld voorgaande jaren. Zo kunt u een trend signaleren en volgen. 

Sociale kengetallen

Voor uw OR zijn met name de sociale kengetallen van uw organisatie erg interessant. Die getallen tonen aan hoe het werk wordt georganiseerd en in welke mate problemen ontstaan of juist verminderen.

Enkele voorbeelden:

  • ziekteverzuim (exclusief zwangerschap);
  • ziekteverzuimfrequentie (hoe vaak melden werknemers zich ziek);
  • instroom van personeel (naar vast of flexibel werk en waar komen nieuwe werknemers vandaan);
  • uitstroom van personeel (waarom en waarheen vertrekken werknemers);
  • gemiddelde leeftijd en indeling in leeftijdsgroepen;
  • verhouding voltijd en deeltijd;
  • verhouding vast en flexibel werk;
  • opleidingsbudget (in relatie tot de loonsom, inclusief verdeling over de verschillende leeftijds- en/of functiegroepen);
  • gemiddeld salaris (ook onderverdeeld naar geslacht);
  • uitstroom personeel naar WIA (na twee jaar ziekte);
  • aantal arbeidsongevallen en bijna-ongevalsmeldingen;
  • gebruik van het Preventief Medisch Onderzoek (PMO) (tool) door het personeel;
  • aantal en aard van de klachten behandeld door vertrouwenspersoon en klachtencommissie.

Alle sociale kengetallen hebben betekenis voor uw OR, maar het vereist wel enige studie om die betekenis te achterhalen. Zo zegt een ziekteverzuimpercentage van 6,3% op zichzelf niet zoveel. Dat doet het pas als u het vergelijkt met het percentage van voorgaande jaren of met bijvoorbeeld het landelijke gemiddelde (eerste kwartaal 2021: 4,8%, CBS). Dan geeft het een indicatie van het welzijn van uw achterban.

Daarnaast is verzuim een flinke kostenpost. Vraag uw bestuurder dus of de verzuimkosten de begroting overschrijden en hoe hij deze (extra) kosten gaat betalen. De extra verzuimkosten moeten immers ergens vandaan komen, dus hij zal andere plannen niet kunnen uitvoeren. 

Een voorbeeld van liquiditeit en ratio’s

Hieronder vindt u een voorbeeld van liquiditeit en ratio’s van een organisatie. De hypotheek is lang vreemd vermogen. De ondernemer mag er immers langer dan een jaar over doen om het af te lossen. Het leverancierskrediet en de crediteuren vallen onder kort vreemd vermogen, omdat die op korte termijn terugbetaald moeten worden.

 

De current ratio is (voorraden € 120.000 + debiteuren € 20.000 + kasgeld € 20.000 = € 160.000) gedeeld door (kort vreemd vermogen is (leverancierskrediet € 80.000 + crediteuren € 12.000 = € 92.000) = € 160.000 / € 92.000 = 1,74.

 

Dit getal is hoger dan 1, dus de ondernemer kan in de nabije toekomst aan zijn betalingsverplichtingen voldoen.

 

De quick ratio is (debiteuren € 20.000 + kasgeld € 20.000) gedeeld door (vlottende activa = € 92.000) = € 40.000 / € 92.000 = 0,43.

 

Een gezonde waarde is 1 of hoger, maar is in dit voorbeeld zelfs lager dan 0,5, de liquiditeit is in dit geval te laag.

 

De kredietwaardigheid van de organisatie is erg afhankelijk van de snelheid waarmee de voorraden worden verkocht, maar ook hoe vlot klanten hun facturen betalen. Het nettowinstkapitaal is € 160.000 - € 92.000 = € 68.000. Dit is prima.

 

Debet      Credit  
Bedrijfspand  € 800.000   Hypotheek € 600.000
Inventaris  € 20.000   Leverancierskrediet  € 80.000
Voorraden € 120.000   Eigen vermogen  € 388.000
Kas € 20.000   Crediteuren € 12.000
Debiteuren € 20.000      
Totaal € 1.080.000  Totaal € 1.080.000

Opvang gevolgen collectieve pensionering

De indeling van werknemers in leeftijdsgroepen kan verduidelijken wanneer werknemers met pensioen gaan. Zeker in organisaties waarin sprake is van vergrijzing is dat een belangrijk punt.

De bestuurder heeft dan tijdig een plan nodig om de gevolgen van de collectieve pensionering op te vangen. Dat is van belang voor de continuïteit van de bedrijfsvoering, om de werkdruk en werkstress te beperken en om de kwaliteit van het werk te kunnen blijven garanderen.

Het opstellen van zo’n plan voor de opvang van de pensionering van werknemers begint met een studie naar de cijfers van de organisatie. Leg uw bestuurder daarom tijdens de overlegvergadering de volgende vragen voor en denk met hem mee:

  • Hoe vult uw bestuurder het personeelsbestand aan?
  • Hoe zorgt uw bestuurder voor een evenwichtige personeelsopbouw?
  • Welke kennis en kunde verliest uw organisatie door pensionering van werknemers?
  • Hoe zorgt uw bestuurder ervoor dat werknemers die kennis en vaardigheden tijdig overdragen, zodat uw organisatie deze behoudt?