VERDIEPINGSARTIKEL

Artikel 9 en 10 WOR: Wat zijn de spelregels voor de verkiezingen voor de nieuwe OR?

Voor elke OR breekt een moment aan waarop hij zijn eigen opvolging moet gaan regelen. Ook al stellen alle OR-leden zich herkiesbaar, voor een nieuwe zittingsperiode moet iedere werknemer met kiesrechten opnieuw de kans krijgen zich kandidaat te stellen. Vervolgens moeten er OR-verkiezingen plaatsvinden en bepaalt de zittende OR op basis van de uitslag en zijn reglement wie de nieuwe OR-leden worden.


17 april 2020 6 minuten Door redactie

Dit verdiepingsartikel wordt u aangeboden door Rendement Online


De Wet op de ondernemingsraden (WOR) regelt de OR verkiezingen in de artikelen 9 en 10. Artikel 10 WOR vertelt u alleen wat u in uw OR-reglement nader moet regelen. Dit verdiepingsartikel gaat over de organisatie en uitvoering van de OR-verkiezingen. Leidend daarvoor zijn de bepalingen uit uw eigen OR-reglement die u op grond van artikel 10 WOR heeft moeten maken en de bepalingen van artikel 9 WOR.

Periode en kandidaten

De meeste OR-reglementen bepalen dat de OR in overleg met de bestuurder de datum van de eerstvolgende verkiezingen vaststelt. Dat kan ook een periode van enkele dagen zijn, bijvoorbeeld om ook de deeltijders in staat te stellen om in werktijd hun stem uit te brengen.

Als het goed is, vertelt uw reglement u in welke periode de verkiezing moet vallen, bijvoorbeeld 4 tot 2 weken voor het aflopen van de huidige zittingstermijn. Het reglement bepaalt ook de periode van de kandidaatstelling, bijvoorbeeld vanaf 8 tot uiterlijk 3 weken vóór de OR-verkiezingen.

Op grond van artikel 9, lid 2 WOR kan niet alleen elke kiesgerechtigde werknemer, maar ook de vakbonden met leden in de onderneming kandidaten voordragen. Het is dus van belang dat bij het openstellen van de kandidaatstelling voor de verkiezingen duidelijk is welke werknemers kiesrechten hebben. Door dit in de organisatie bekend te maken, stelt u iedereen in staat om te controleren of het klopt en zo nodig bezwaar te maken.

Omdat u niet weet welke bonden leden hebben, doet u er het beste aan alle vakbonden aan te schrijven die leden in uw organisatie kunnen hebben. Bij de ontvangst van hun kandidaten moet u controleren of zij inderdaad bij u werken en verkiesbaar zijn.

Kandidaatstelling

In veel OR-reglementen wordt de kandidaatstelling door werknemers pas geopend na het sluiten van de kandidaatsteling door de vakbonden. Dat is niet meer noodzakelijk en het verlengt de periode tot aan de verkiezingen nodeloos.

In een hoger beroep heeft de rechter zelfs bepaald dat gelijktijdige kandidaatstelling vereist is om alle kandidaten dezelfde tijd te geven om campagne te voeren. Om dat alsnog te veranderen moet u eerst uw reglement aanpassen.

Wel is het zo, dat wie lid is van een vakbond die gebruikmaakt van zijn recht op kandidaatstelling, niet ook nog eens buiten de bond om kandidaten mag stellen. Ook de kandidaat zelf mag slechts op één manier worden ingediend.

De zittende OR – of de door hem ingestelde verkiezingscommissie – moet dus een en ander goed controleren. Een fout nu kan grote gevolgen hebben straks, zelfs tijdens de zittingsperiode van de nieuwe OR.

Geen verkiezingen

Als bij het sluiten van de kandidaatstelling blijkt dat er niet meer kandidaten zijn gesteld dan er zetels beschikbaar zijn, vinden de verkiezingen niet plaats en worden deze kandidaten toch geacht gekozen te zijn. Als er zelfs minder kandidaten beschikbaar zijn, begint de nieuwe OR al met één of meer vacatures.

Verkiezingen

Vinden de verkiezingen wel doorgang, dan moet u stembiljetten (tool) maken waarop u de kandidaten, eventueel per kiesgroep, aan de kiezer presenteert. Door de biljetten te waarmerken en van een uniek nummer te voorzien, voorkomt u dat een kiezer meerdere malen stemt.

De kiezer kan op het biljet zijn keuze kenbaar maken en het in een bus doen of eventueel per post indienen. Artikel 9, lid 1 WOR bepaalt uitdrukkelijk dat er een geheime schriftelijke stemming moet zijn.

Dat sluit digitale verkiezingen niet uit, maar het reglement moet dit dan wel mogelijk maken. Ook digitale verkiezingen moeten voldoen aan de strikte geheimhouding en betrouwbaar zijn. Dat is nog niet zo eenvoudig. U kunt het beste gebruikmaken van de diensten van een van de aanbieders op internet.

In het lijstenstelsel worden de kandidaten per lijst gepresenteerd en brengt de kiezer altijd één stem uit op één bepaalde lijst en daarbinnen op één bepaalde kandidaat. In het personenstelsel worden alleen de kandidaten genoemd en moet de kiezer zo veel stemmen uitbrengen als het OR-reglement bepaalt. Dat moet de zittende OR dus duidelijk laten weten, want elke fout leidt tot een ongeldige stem.

Bekijk de toolbox Organiseer rechtsgeldige verkiezingen. Het organiseren van rechtsgeldige OR-verkiezingen is geen eenvoudige klus. De verkiezingen moeten nauwgezet georganiseerd worden om rechtsgeldig te zijn. De toolbox helpt u bij het succesvol doorlopen van iedere stap bij de organisatie van de OR-verkiezingen.

Uitslag verkiezingen

Na de verkiezingen moet de OR of zijn commissie de uitslag vaststellen (tool). Dat betekent eerst een controle op de geldigheid van de uitgebrachte stem(men) en vervolgens het tellen van de stemmen (per lijst en) per kandidaat. In het personenstelsel geldt, eventueel per kiesgroep, dat de kandidaten met de meeste stemmen zijn verkozen. Bij een gelijk aantal stemmen beslist het lot.

Bij het lijstenstelsel is het ingewikkelder. Hier moet u eerst het aantal stemmen per lijst tellen, gedeeld door de kiesdeler. De kiesdeler is het aantal stemmen dat nodig is om één zetel te behalen en wordt dus bepaald door het aantal te verkiezen OR-leden te delen door het aantal uitgebrachte stemmen. Een lijst krijgt zo veel zetels als de kiesdeler gehaald is. Deze worden bezet naar volgorde van het aantal stemmen dat per kandidaat is uitgebracht. De overblijvende stemmen worden reststemmen genoemd. Deze gebruikt u om de restzetels toe te kennen.

De manier waarop u dat moet doen, is bepaald in uw OR-reglement.

Bezwaarregeling

Maak de uitslag zo snel mogelijk bekend aan de kandidaten, de kiezers, de ondernemer en de vakbonden die kandidaten hebben ingediend. Omdat iedere belanghebbende bezwaar kan maken tegen de uitslag, is het van belang dat u zorgvuldig werkt en alle correspondentie en kiesbiljetten bewaart. Niet alleen kiezers en kandidaten kunnen bezwaar maken, maar ook de bestuurder en vakorganisaties met leden in uw organisatie. Dat laatste kan zich voordoen als blijkt dat u ten onrechte de vakbond niet heeft uitgenodigd om kandidaten te stellen.

Hoewel de bewaartermijn voor de stembiljetten in de meeste reglementen 3 maanden is, doet u er goed aan deze termijn te verlengen. Als u bij tussentijdse vacatures gebruikmaakt van overgebleven kandidaten op basis van het door hen behaalde aantal stemmen, kan er immers weer bezwaar worden ingediend.

Tussentijdse vacatures in uw OR

Artikel 10 WOR verplicht u om in het OR-reglement een regeling op te nemen over het omgaan met tussentijdse vacatures. Als de kandidaatstelling te weinig kandidaten heeft opgeleverd om alle beschikbare zetels te vullen, is deze regeling ook van kracht. De meestgebruikte voorbeeldreglementen laten de vacatures vervullen door de overgebleven kandidaten van de laatste algemene verkiezingen en wel in volgorde van het behaalde aantal stemmen.

Daarbij geldt als aanvullende eis dat ze tot de goede kiesgroep moeten behoren of – bij het lijstenstelsel – tot dezelfde lijst. Als deze kandidaten er niet zijn of niet meer willen, verplicht het reglement u om tussentijdse verkiezingen te houden, tenzij de zittingsperiode van de OR binnen 6 maanden afloopt.

Alternatief

U mag natuurlijk ook een andere regeling opnemen, zolang deze maar niet strijdig is met de wet. Zo zou u bij tussentijdse vacatures gebruik kunnen maken van plaatsvervangende leden of altijd tussentijdse verkiezingen organiseren. Zolang de nieuwe leden maar een democratische basis hebben, is zo’n regeling niet strijdig met de wet.

Plaatsvervangende leden

Lid 1 van artikel 6 WOR biedt uw OR de mogelijkheid om in zijn reglement te kiezen voor één of meer plaatsvervangende leden. Daarmee kunt u de afwezigheid van een regulier OR-lid opvangen.

 

Vooral ondernemingen waar vooraf al bekend is dat OR-leden wisselend beschikbaar zullen zijn (bijvoorbeeld door werk in het buitenland of volcontinudiensten), maken gebruik van deze optie. Plaatsvervangers worden tegelijkertijd met de overige leden gekozen en vallen dus onder dezelfde regels als het gaat om kandidaatstelling en verkiezing.

Vervangende leden

Het werken met plaatsvervangers verhoogt de continuïteit van het OR-werk als leden langere tijd uitvallen door zwangerschap of ziekte. Dat kan reden zijn om in uw reglement één of twee plaatsvervangende leden op te nemen. U heeft daarvoor wel de instemming van de bestuurder nodig. Wijst uw bestuurder dit af, dan is er geen beroep bij de onafhankelijke rechter mogelijk.