VERDIEPINGSARTIKEL

Wet tegengaan onredelijk lange betaaltermijnen

Sinds 2013 zijn er een aantal Europese richtlijnen in de Nederlandse wetgeving geïmplementeerd die regels opleggen voor het hanteren van betaaltermijnen in geval van handelstransacties. De meest recente wet die van kracht is geworden, is de Wet Tegengaan onredelijk lange betaaltermijnen (TOLB).


7 februari 2020 7 minuten Door redactie

Dit verdiepingsartikel wordt u aangeboden door Rendement online en Jean Gieskens, e-mail: training@gieskens-eva.nl


Sinds 2013 zijn er een aantal Europese richtlijnen in de Nederlandse wetgeving geïmplementeerd die regels opleggen voor het hanteren van betaaltermijnen in geval van handelstransacties. De meest recente wet die van kracht is geworden, is de Wet Tegengaan onredelijk lange betaaltermijnen (TOLB).

De Wet TOLB is op 1 juli 2017 in werking getreden en heet volledig: Wijzigingswet Burgerlijk Wetboek Boek 6 (tegengaan onredelijk lange betaaltermijnen). Andere benamingen zijn: Wet betaaltermijnen, Wet late betalingen, Wet uiterste betaaltermijn en zelfs Richtlijn achterstallige betalingen.

Er geldt overgangsrecht van één jaar, wat betekent dat eerder overeengekomen betaaltermijnen tot uiterlijk 1 juli 2018 mochten worden gerespecteerd. Voor betaaltermijnen in nieuwe contracten en algemene voorwaarden geldt de wet echter onverminderd per 1 juli 2017.

Handelstransactie

De ‘spelers’ in dit artikel bevinden zich in Nederland en zijn hier klant (debiteur) en leverancier (crediteur) in een handelstransactie. De leverancier is een mkb’er, de klanten kunnen overheidsinstanties, bedrijven of particulieren zijn. Onder handelstransacties wordt hier verstaan: een transactie waarin een levering van goederen en/of diensten plaatsvindt.

Achterhoofd

Let op de volgende wettelijke implicaties voor uw debiteurenproces:

  • ken uw klant (debiteur);
  • betalingstermijnen voor:
    • overheidsinstanties;
    • grote bedrijven;
    • mkb-ondernemingen;
    • particulieren;
    • actuele ontwikkeling betaaltermijnen.

1 Ken uw klant (debiteur)

Het uitgangspunt voor de correcte toepassing van de Wet TOLB luidt: ken uw klant (debiteur). De kenschets van klanten gebeurt aan de hand van een tweetal taxonomieën: de aard van de businessrelatie en de groottecriteria.

De businessrelaties worden ingedeeld naar: business to administration (b2a), business to business (b2b) en business to consumer (b2c). Een bondig overzicht van de soorten businessrelaties met de daarbij in aanmerking komende betalingstermijnen is opgenomen in onderstaande tabel.

Typen businessrelaties en wettelijke betaaltermijnen (1 juli 2018)
Wettelijke betalingstermijn in dagen BW 6:119b Overheid (b2a) BW 6:119a Grootbedrijf (b2b) BW 6:119a Mkb (b2b)
Geen betalingstermijn overeengekomen 30 30 30
Maximale betalingstermijn 30 60 60
Maximale betalingstermijn bij wettelijke uitzondering 60 niet mogelijk 60+

De typering van de omvang van een klant in de b2b-relatie hangt ook af van de groottecriteria uit het Burgerlijk Wetboek (BW2 T9: art. 393-397). Deze groottecriteria gelden vanaf 1 januari 2016.

2 Betalingstermijnen

De in de Wet TOLB vermelde betalingstermijnen beginnen te lopen ná ontvangst van de factuur, dus niet vanaf de factuurdatum. Houd daar rekening mee in de leveringscontracten met uw klanten, uw credit policy en de berekening van eventuele boeterentes. Het versturen van digitale facturen of het toepassen van e-invoicing geniet hier sterk de voorkeur; factuur- en ontvangstdatum zijn dan immers gelijk!

Overheid

Als uw debiteur een overheidsinstantie is, gelden de strikte bepalingen uit artikel 6:119b van het Burgerlijk Wetboek. Hierin staat dat overheidsinstanties facturen binnen 30 dagen na ontvangst moeten betalen.

Als géén betalingstermijn is overeengekomen geldt een maximale termijn van 30 dagen. Is er wel een betalingstermijn overeengekomen dan moet deze korter of maximaal gelijk zijn aan 30 dagen.

Afwijken van 30-dagenregel 

In uitzonderlijke gevallen mag van deze 30-dagenregel worden afgeweken, namelijk als:

  • de langere betaaltermijn niet onredelijk is voor de schuldeiser;
  • de partijen uitdrukkelijk een langere termijn zijn overeengekomen;
  • de bijzondere aard van de prestatie een langere betalingstermijn objectief rechtvaardigt; het moet gaan om een niet alledaagse handelstransactie zoals de aanschaf van materiële vaste activa (gebouwen, inventaris);
  • de betalingstermijn ten hoogste 60 dagen bedraagt.

Tot de overheidsinstanties behoren: de Staat (rijksoverheid: ministeries, uitvoeringsorganisaties en inspecties), provincies, waterschappen, gemeentes en publiekrechtelijke instellingen. Ook samenwerkingsverbanden van overheidsinstanties en zogenoemde Gemeenschappelijke regelingen, worden hiertoe gerekend.

Grote bedrijven

Als uw debiteur een groot bedrijf is, gelden de bepalingen uit artikel 6:119a van het Burgerlijk Wetboek, met uitzondering van lid 5. Deze bepalingen zijn iets minder strikt dan de wettelijke betaaltermijnen voor overheidsinstanties.

Als u als mkb’er (inclusief natuurlijke personen, zzp’ers, eenmanszaken en personenvennootschappen) levert aan grote ondernemingen, schrijft de Wet TOLB weer de wettelijke betalingstermijn van 30 dagen voor, tenzij anders is overeengekomen. Grote ondernemingen mogen echter een betalingstermijn van maximaal 60 dagen afspreken als zij inkopen bij het mkb.

Een langere betalingstermijn is daarentegen nietig (ongeldig). In tegenstelling tot handelsovereenkomsten tussen mkb-ondernemingen onderling kunnen grote ondernemingen geen aanspraak maken op de uitzonderingsclausule die is opgenomen in lid 5 van artikel 6:119a.

De Wet TOLB geldt voor overeenkomsten die zijn gesloten vanaf 1 juli 2017. Voor oudere overeenkomsten is er overgangsrecht en geldt de wet pas sinds 1 juli 2018. Langere betalingstermijnen dan 60 dagen in oudere overeenkomsten worden omgezet in een betalingstermijn van 60 dagen, ook sinds 1  juli 2018. Voor de berekening van de boeterente geldt hetzelfde als voor overheidsinstanties (zie onderstaand kader).

Overheid blijkt geen snelle betaler te zijn

Jaarlijks brengt het ministerie van Economische zaken de Monitor Betaaltermijnen Overheid uit. Hieruit blijkt jaar-op-jaar dat met name gemeentes zeker niet in alle gevallen tijdige betalers zijn.

De boeterente bestaat uit de wettelijke rente berekend over het factuurbedrag met ingang van de dag volgend op de dag die is overeengekomen als uiterste dag van betaling tot en met de dag waarop de overheidsinstantie (debiteur) de factuur heeft voldaan. De overheidsinstantie krijgt de boete opgelegd bij vertraging in de betaling van een factuur in een handelsovereenkomst. Deze wettelijke rente bedraagt sinds 1 juli 2016: 8%.

Mkb-ondernemingen

Als uw debiteur een mkb-onderneming is, gelden alle bepalingen uit artikel 6:119a van het Burgerlijk Wetboek. Deze bepalingen zijn op hun beurt weer minder strikt dan de wettelijke betaaltermijnen voor grote ondernemingen.

Als een mkb’er (inclusief natuurlijke personen, zzp’ers, eenmanszaken en personenvennootschappen) levert aan een andere mkb-onderneming schrijft de Wet TOLB voor dat, als geen betalingstermijn wordt overeengekomen, ook hier de wettelijke betalingstermijn van 30 dagen geldt. Ook nu weer is de afspraak dat tussen mkb-ondernemingen onderling een betalingstermijn van maximaal 60 dagen afgesproken kan worden.

En tot slot biedt artikel 6:119a lid 5 de mogelijkheid om een langere betalingstermijn dan 60 dagen in de handelsovereenkomst op te nemen als deze langere termijn niet onredelijk is voor de schuldeiser. Als partijen kiezen voor een betaaltermijn van meer dan 60 dagen, moeten ze deze langere betaaltermijn uitdrukkelijk in de overeenkomst opnemen. Enkel vermelding van de betaaltermijn op de factuur is beslist onvoldoende!

De hier genoemde regels voor wettelijke betalingstermijnen voor bedrijven gelden alleen voor overeenkomsten die zijn gesloten vanaf 16 maart 2013. Op overeenkomsten die zijn gesloten vóór 16 maart 2013 is de Wet TOLB niet van toepassing.

Het overgangsrecht gaat in geval van mkb-ondernemingen uit van zogenoemde eerbiedigende werking. Dit betekent dat de nieuwe wet de oude situatie eerbiedigt. Hierdoor blijft voor handelscontracten van vóór 16 maart 2013 de oude wetgeving permanent gelden.

Particulieren

Voor consumenten gelden geen wettelijke betalingstermijnen. Als aan particulieren op factuurbasis wordt geleverd, is het aanbevelenswaardig om voorafgaand aan de levering in een contract een betaaltermijn overeen te komen. Als de natuurlijke persoon geen consument is maar een zzp’er, dan gelden de wettelijke betaaltermijnen van het mkb.

3 Actualiteit betaaltermijnen

Ondanks de aangescherpte wetgeving zijn er nog geen rechtszaken in het nieuws gekomen waarin betaaltermijnen en boeterentes worden betwist. Het op het spel zetten van de klantrelatie zal hier zeker een rol in spelen.

Wel is er duikgedrag waarneembaar. Zo kunnen grote bedrijven van hun leveranciers verzamelfacturen verlangen die pas na afloop van de maand waarin de prestatie is geleverd, opgemaakt en verzonden mogen worden. Hiermee bereiken grote bedrijven, in de positie van schuldenaar, de volgende twee voordelen:

  • de betaaltermijn wordt de facto opgerekt met 1 tot maximaal 31 dagen;
  • de positie van het autonoom netto werkkapitaal per maandeinde zal verbeteren.

Oorsprong van de Wet TOLB is een Europese richtlijn

De Wet TOLB vindt zijn oorsprong in de Europese Late Payment Directive (LPD) van 16 februari 2011. De kromme Nederlandse vertaling luidt: Richtlijn Achterstallige Betalingen (RAB). Het gaat hier echter niet om een vrijblijvende richtlijn, maar om een dwingende richtlijn.

Alle lidstaten van de Europese Unie waren gehouden om deze LPD in de nationale wet te verwerken vóór 16 maart 2013. De mate waarin de individuele lidstaten hieraan invulling hebben gegeven verschilt nogal, met als gevolgen:

  • elke lidstaat geeft op eigen wijze invulling aan de LPD,
  • het is mogelijk om na de invoering naar voortschrijdend inzicht veranderingen aan te brengen; in Nederland heeft dit in 2017 uiteindelijk geleid tot de Wet TOLB.

Meldpunt late betalingen

De belangenorganisatie MKB-Nederland heeft in 2016 besloten tot de oprichting van het Meldpunt late betalingen waarop ondernemers anoniem grote bedrijven als wanbetalers kunnen melden. MKB-Nederland zal aangemelde grote ondernemingen actief benaderen en aanspreken op hun betalingsgedrag.

Daarnaast worden zij gewezen op de mogelijkheid om zich aan te sluiten bij Betaalme.nu (www.betaalme.nu). Dit is een initiatief van een aantal grote concerns die in manifesten vastleggen op welke manier zij kleine bedrijven sneller gaan betalen. Het is een niet-commercieel initiatief dat wordt gesteund door het ministerie van Economische Zaken, MKB-Nederland en de Vereniging voor Credit Management.

Controleren of één of meer van uw klanten is aangesloten bij Betaalme.nu is nuttig. Vergelijk ook de inhoud van het convenant met de betalingstermijn die u in het verleden bent overeengekomen met deze klant.

Levensmiddelenketen

Bij de Europese Commissie is een conceptvoorstel in behandeling over de aanpak van oneerlijke handelspraktijken in de levensmiddelenketen. Het conceptvoorstel voorziet onder meer in de aanscherping van de uiterste betaaltermijnen in geval van leveringen van bederfelijke waar. Als het voorstel wordt aangenomen, zouden afnemers de facturen van hun leveranciers binnen maximaal 30 dagen moeten betalen.