VERDIEPINGSARTIKEL

De FIOD, opsporingsdienst van de fiscus

Bij vermoedens van fraude, zoals witwassen en corruptie, kan een beroep worden gedaan op de Fiscale inlichtingen- en opsporingsdienst (FIOD) van de Belastingdienst.

In de praktijk ontvangt de FIOD veel fraudemeldingen van de Belastingdienst, de Douane, banken en de politie. Burgers en ondernemingen kunnen echter ook een melding doen van fraude. Waarvoor kunt u aankloppen bij de FIOD?


3 mei 2021 5 minuten Door redactie

Dit verdiepingsartikel wordt u aangeboden door Rendement Online


De FIOD, die dertien vestigingen telt over zes regio's, zet zich in voor een financieel veilig Nederland. Om dit te kunnen verwezenlijken, werkt de FIOD nauw samen met andere bijzondere opsporingsdiensten, toezichthouders zoals de Belastingdienst, de Autoriteit Financiële Markten (AFM) en De Nederlandsche Bank (DNB), de private sector, onderwijsinstellingen en het Functioneel Parket (FP) van het Openbaar Ministerie (OM).

De FIOD heeft drie strategische doelstellingen:

  • opsporen met effect;
  • omgevingsgerichte samenwerking;
  • het afpakken van crimineel verkregen vermogen.

Vormen van fraude

De FIOD richt zich op verschillende vormen van fraude. Denk hierbij aan:

  • Belastingfraude: het verzwijgen van inkomsten en geen of te weinig belasting betalen.
  • Beleggingsfraude: oplichting met beleggingen.
  • Witwassen: transacties uitvoeren om de herkomst van illegaal verkregen geld te verbergen.
  • Btw-fraude: geen btw betalen of onterecht terugvragen.
  • Faillissementsfraude: fraude die gepleegd wordt tijdens of door het failliet laten gaan van een onderneming.
  • Fraude met intellectueel eigendom: handelen in namaakgoederen of illegale software.
  • Fraude met toeslagen: toeslag aanvragen met gegevens die niet kloppen.
De FIOD ontwikkelt toekomstscenario's op basis van trendwatching

Onderzoek naar fraudetrends

De FIOD gaat zelf actief op zoek naar fraude, onder meer via onderzoek naar fraudetrends. Via 'trendwatching' brengt de FIOD in kaart welke maatschappelijke ontwikkelingen kunnen leiden tot fraude.

Ook maakt de FIOD nieuw beleid en formuleert nieuwe thema's waar de dienst zich op kan gaan richten. Daarnaast ontwikkelt de FIOD toekomstscenario's op basis van trendwatching. De dienst geeft regelmatig adviezen aan partners. Denk bijvoorbeeld aan toezichthouders.

Coronafraude was afgelopen jaar een belangrijk punt van aandacht bij FIOD

Afgelopen jaar kwam een nieuwe vorm van fraude aan het licht: coronafraude. Deze vorm van fraude kwam de FIOD maar liefst 400 keer tegen. Dit liet de opsporingsdienst weten in het Jaarbericht 2020.

Er vonden onder andere strafrechtelijke onderzoeken plaats naar oplichting met beschermingsmiddelen, zoals mondkapjes, handel in vervalste gezondheidsverklaringen en misbruik van steunmaatregelen.

2021
Ook in 2021 richt de FIOD zich op de bestrijding van coronafraude. Omdat corona nog steeds onder ons is, is er voor criminelen altijd de mogelijkheid om misbruik te maken van de verschillende steunmaatregelen die in het leven zijn geroepen voor ondernemers.

Ook andere coronagerelateerde fraude kan nog steeds optreden. In 2021 zal de FIOD verder inzetten op de samenwerking met private partijen. Bij de witwasbestrijding blijft het nationaal plan van aanpak witwassen leidend. De samenwerking met banken is daarbij van groot belang.

Online melding doen

De FIOD werkt natuurlijk niet alleen op basis van trendwatching. De opsporingsdienst krijgt ook via allerlei kanalen signalen van fraude binnen. Ook ondernemingen kunnen bij de FIOD een melding maken als zij fraude vermoeden. Het is alleen mogelijk om online een melding te doen van fraude via het formulier dat te vinden is op www.fiod.nl.

Een online melding kan niet anoniem worden gedaan

Beoordeling melding

Hoewel de FIOD uiteraard zorgvuldig omgaat met de informatie van degene die de informatie verstrekt kan de online melding niet anoniem worden gedaan. Na het ontvangen van de melding, gaat de FIOD deze beoordelen. Als blijkt dat de melding hoort bij de taken van FIOD, wordt de fraudemelding verwerkt in een 'pré-weegdocument'. In dit document staat welke strafbare feiten en verdachten de FIOD van plan is te gaan onderzoeken.

Informatie verzamelen

De FIOD verzamelt vervolgens zo veel mogelijk informatie over de verdachten en de fraude die zij mogelijk hebben gepleegd. Na het afronden van het pré-weegdocument wordt dit besproken met het OM en een vertegenwoordiger van de toezichthouders in een 'stuur-en-weegploeg'. Deze ploeg beoordeelt of het een goed idee is om tot vervolging over te gaan.

Fiscale opsporingsdiensten in internationaal verband

Zo’n 80% van de opsporingsonderzoeken heeft een internationale component. Om fraude goed te kunnen bestrijden, is goede internationale samenwerking nodig. De FIOD slaat de handen ineen met partners over de hele wereld om fraude het hoofd te kunnen bieden.

Groep
Een voorbeeld van internationale samenwerking is de Joint Chiefs of Global Tax Enforcement (J5), waarin de fiscale opsporingsdiensten van Australië, Canada, het Verenigd Koninkrijk, de Verenigde Staten en Nederland bijeenkomen.

Hun doel is de operationele samenwerking bij de bestrijding van grensoverschrijdende fiscale en financieel-economische criminaliteit te intensiveren, door het opbouwen van internationale handhavingscapaciteit en het uitwisselen van informatie.

Vervolging door OM

Het OM bepaalt uiteindelijk of de verdachte strafrechtelijk wordt vervolgd, of dat een toezichthouder, bijvoorbeeld de Belastingdienst of de AFM, sancties oplegt. Besluit het OM om over te gaan tot vervolging van een verdachte, dan gaat de FIOD aan de slag met het schrijven van een onderzoeksvoorstel.

Hierin worden de methoden en opsporingsmiddelen opgenomen die de FIOD wenst in te zetten tijdens het onderzoek. Denk bijvoorbeeld aan het plaatsen van telefoontaps of het observeren van de verdachte.

Toestemming officier van justitie

De FIOD mag tijdens het onderzoek alleen dwangmiddelen inzetten als de officier van justitie daarvoor toestemming geeft. Nadat het onderzoeksvoorstel is afgerond, wordt dit besproken met de officier van justitie, die het beoordeelt en bekijkt of er genoeg bewijs is voor strafrechtelijke vervolging. Uiteindelijk is het de keuze van de officier van justitie om al dan niet groen licht te geven aan het onderzoek.

De eerste stap is het bemachtigen van de papieren en digitale administratie

Inbeslagnemen bewijsmateriaal

Krijgt de FIOD toestemming om aan de slag te gaan, dan wordt een team samengesteld voor de uitvoering van het onderzoek. Alle onderzoeksresultaten worden vastgelegd in een proces-verbaal. De eerste stap in de uitvoering van het onderzoek is meestal het bemachtigen van de papieren en digitale administratie. Denk hierbij bijvoorbeeld ook aan harde schijven van computers.

De spullen worden in beslag genomen als bewijsmateriaal of om aan te tonen dat een voorwerp onrechtmatig is verkregen. De FIOD mag in bepaalde gevallen voorwerpen in beslag nemen, zoals geld, sieraden, telefoons en voertuigen.

Wanneer dat gebeurt, wordt een ‘kennisgeving van inbeslagneming’ (KVI) opgemaakt. De opsporingsambtenaar geeft ook een ontvangstbewijs aan de persoon van wie de goederen in beslag worden genomen.

Zowel in de KVI als in het bewijs van ontvangst staan de gegevens van de verdachte en wat de FIOD precies in beslag heeft genomen. De voorwerpen worden overgebracht naar een vestiging van de FIOD voor verder onderzoek of gaan naar een centraal ketenbeslaghuis. Het OM beslist uiteindelijk wat daarmee gebeurt.

De strafrechter bepaalt uiteindelijk of de verdachte schuldig is

Informatie analyseren

Alle verkregen informatie wordt geanalyseerd. Een verdachte verhoren is een standaardonderdeel van het onderzoek. Een verdachte kan een verklaring geven, maar mag dat ook weigeren. De verdachte moet in ieder geval in de gelegenheid worden gesteld om zijn kant van het verhaal te vertellen.

Voor de rechter

Als het onderzoek is afgerond en het proces-verbaal af is, draagt de FIOD de zaak over aan de officier van justitie. Die beslist of hij tot vervolging overgaat. Doet hij dat, dan komt de zaak voor de strafrechter. Die bepaalt uiteindelijk of de verdachte schuldig is en bepaalt ook wat de eventuele straf wordt voor de fraudeur.

Lees meer over de werkzaamheden van de FIOD in de brochure 'FIOD, specialist in financiële fraudeopsporing'.