VERDIEPINGSARTIKEL

Gezond thuiswerken deel 1

Vanaf het moment dat corona ons land in de greep had, is thuiswerken ineens de norm geworden. Omdat het er nu naar uitziet dat dit de nieuwe werkelijkheid wordt, en thuiswerken niet bij iedereen zonder slag of stoot gaat, brengt de SER in beeld wat de effecten zijn van deze ingrijpende verandering in arbeidsomstandigheden op de werknemers. In dit artikel leest u het eerste deel van die bevindingen.


15 februari 2021 4 minuten Door redactie

Dit verdiepingsartikel wordt u aangeboden door Rendement Online


In het voorjaar van 2020 was door de coronacrisis thuiswerken ineens een feit. Werknemers moesten ad hoc aanpassingen doen en namen plaats aan de keukentafel, soms in gezelschap van partner en kinderen. Doordat de bestrijding van de pandemie lang duurt, is thuiswerken op dit moment de norm. En het ziet ernaar uit dat dit voor sommige werknemers en werkgevers zo blijft. Een groot deel wil niet meer terug naar het oude normaal. Dat vraagt om een andere kijk op thuiswerken.

Significante verandering van de arbeidsomstandigheden

Volgens de Sociaal-Economische Raad (SER) is dit een ‘significante verandering van de arbeidsomstandigheden’. Daarom is het belangrijk een goed inzicht te krijgen in de effecten van thuiswerken:

  • Hoe beleven werknemers een langdurige periode van aaneengesloten thuiswerken?
  • Waar zijn werknemers tegenaan gelopen?
  • Wat gaat er goed en wat kan er beter?
  • Met de uitkomsten kunnen werkgevers en werknemers zich straks voorbereiden op die nieuwe werkelijkheid waarin werknemers structureel wekelijks meerdere dagen thuiswerken. De vragen die werden gesteld, zijn:
  • Hoe beleven werknemers het feit dat ze al een half jaar (op het moment van onderzoeken) thuiswerken?
  • Wat hebben werknemers nodig om eventueel nog langer thuis te kunnen werken en dit op een gezonde en productieve manier te kunnen doen?

Resultaten van onderzoek

Uit de eerste resultaten van het onderzoek kunnen zes belangrijke bevindingen geformuleerd worden:

  1. De belangrijkste constatering is wel dat de manier waarop werknemers thuiswerken beleven enorm verschilt. Voor de één is het de lang verwachte hemel op aarde, voor de ander een crime waar hij zo snel mogelijk weer van af wil. TNO concludeert dat het grootste deel van de ondervraagde werknemers positief is, ook na langere tijd thuiswerken, maar het deel dat negatief is, is hier wel erg uitgesproken en afwijzend in (5 tot 20%).

  2. Het grootste nadeel van thuiswerken vinden werknemers het gemis van informeel contact. Uit onderzoek van het Nederlands Instituut van Psychologen (NIP) hiernaar blijkt dat werknemers behoefte hebben aan aandacht van collega’s en de eigen leidinggevende. Het is lastiger om feedback te krijgen (en te geven) en dit moet bewust actief georganiseerd worden, anders gebeurt het niet. Onderzoeker EDGE noemt het gebrek aan sociale contacten bij de groep alleenwonenden. Ook wijst EDGE op de toename van de uren achter het beeldscherm bij deze groep. Een ander nadeel bleek uit onderzoek van het Center for People and Buildings, namelijk het verdwijnen van ‘leren op de werkplek’. Dat is ook bij het inwerken van nieuwe collega’s een struikelblok.

  3. De grootste winst van thuiswerken is dat er meer vrijheid is bij de indeling van werk en privé-activiteiten. Werknemers hoeven niet meer naar hun werk te reizen en besparen wat tijd. Die kunnen ze besteden aan privétaken of -activiteiten. Ook is er meer rust en ruimte om te focussen: werknemers geven aan zich beter te kunnen concentreren op hun werk. Deze voordelen gelden overigens alleen als er geen schoolgaande kinderen thuis zijn. Ook het ontbreken van een eigen werkruimte en gebrek aan privacy doen deze voordelen weer teniet.

  4. De gezondheidseffecten van thuiswerken zijn zowel negatief als positief. Dat wil zeggen dat er geen eenduidige conclusie te trekken is. TNO meldt dat de ondervraagde medewerkers hun eigen gezondheid als beter beoordelen. Dat gold na drie maanden thuiswerken; op langere termijn kan dit natuurlijk anders zijn. Het aantal gezondheidsklachten is daarentegen wel toegenomen, zowel fysiek als mentaal. Bij dat laatste spelen vooral vermoeidheid en depressiviteit.

    Bij fysieke klachten gaat het om klachten aan nek, rug en schouders. Dat kan komen door langdurig zitten, een slechte houding en verkeerd meubilair. Mensen die thuiswerken, krijgen duidelijk minder beweging. Ook een risico is dat mensen letterlijk uit beeld zijn. Er zijn geen collega’s die kunnen opmerken dat het niet zo goed met iemand gaat. Een werknemer met klachten zal dus zelf aan de bel moeten trekken bij zijn leidinggevende of bij HR.

  5. De beleving van thuiswerken hangt ook samen met de persoonlijkheid van de werknemer. Mensen die extravert en nauwgezet zijn, handhaven zich meestal goed in dit soort situaties, terwijl het voor introverten die moeite hebben met zelfsturing lastig kan zijn. Volgens het NIP zouden leidinggevenden hierop moeten letten, maar die vinden dat vaak moeilijk. Ze moeten dan de invloed van persoonskenmerken op thuiswerken meewegen om te bepalen wat een individuele werknemer nodig heeft. Als thuiswerken de norm wordt, zouden leidinggevenden een andere aanpak moeten hanteren. Ook moet de HR-afdeling er nauwer bij betrokken worden.

  6. De meeste ondervraagden willen toch graag gedeeltelijk terug naar kantoor, al is dat niet per se zo vaak als voorheen. Uit de onderzoeken komt één of twee dagen per week naar voren als ideaal. Vooral jonge werknemers willen weer graag contact met collega’s.

Randvoorwaarden voor veilig thuiswerken

Het is realistisch om aan te nemen dat thuiswerken blijvend is. De Denktank van de SER doet hiervoor aanbevelingen. Hoe kan het werken op kantoor in de nabije toekomst veilig gecombineerd worden met thuiswerken? Daarvoor benoemt zij verschillende randvoorwaarden voor:

  • gezond thuiswerken;
  • binding houden met werk en collega’s;
  • omstandigheden voor kinderopvang;
  • arbomaatregelen en arbobeleid.
  • Bij de organisatie van het werk, de afspraken daarover en aansturing door het management is het nodige te verbeteren. Ook ICT en digitale tools kunnen beter benut worden.
  • wetgeving arbeidsmigranten

Bundeling van verzamelde informatie over thuiswerken

De Sociaal-Economische Raad (SER) is de belangrijkste adviesraad voor regering en parlement over sociaal-economische vraagstukken. Ze bestaat uit vertegenwoordigers van werkgevers- en werknemersorganisaties met onafhankelijke deskundigen, meestal wetenschappers. SER-voorzitter Mariëtte Hamer richtte in voorjaar 2020 al de Denktank Coronacrisis op, waarin wetenschappelijk en maatschappelijk belangrijke instellingen vertegenwoordigd zijn. De adviezen wegen zwaar bij de topleiders in politiek, bestuur en bedrijfsleven.

 

Bijeenbrengen

 

Een initiatief was het bijeenbrengen van onderzoekers die thuiswerk in coronatijd hadden bestudeerd. Dit voor een gezamenlijk beeld van de gevolgen van thuiswerken op de algehele gezondheid en het welbevinden van werknemers. In september 2020 kwamen zij voor het eerst bijeen om de vroegste bevindingen te delen en tot meer algemene conclusies te komen. De eerste metingen zijn gedaan in voorjaar 2020. Werknemers zijn anders naar thuiswerken gaan kijken toen eenmaal duidelijk werd dat er een tweede lockdown zou volgen. Dat is in deze eerste resultaten nog niet terug te zien, maar er wordt gewerkt aan actualisering.

 

Bevindingen

Aan deze samenwerking doen 15 partijen mee. 


Enkele van de betrokken partijen zijn:

  • Algemene Werkgevers Vereniging Nederland (AWVN);
  • Erasmus Universiteit;
  • Het Delftse Center for People and Buildings (CfPB);
  • Nederlands Instituut van Psychologen (NIP);
  • Radboud Universiteit Nijmegen;
  • TNO.