Wat is het verschil tussen een nietige en vernietigbare afspraak?

9 april 2021

In onze organisatie sluiten we regelmatig arbeidsovereenkomsten met nieuwe werknemers. We zorgen dan natuurlijk voor een goede afspraken. Nu weten we dat we sommige afspraken niet mogen maken, maar dat er wel een verschil is tussen een nietige afspraak en een vernietigbare afspraak. Wat is dat verschil?

Een rechtshandeling is een handeling die iemand uitvoert met de bedoeling een bepaald rechtsgevolg tot stand te brengen. Het klinkt wat juridisch, maar we voeren bijna dagelijks rechtshandelingen uit. Als u een bestelling doet via internet, een kop koffie besteld, boodschappen doet bij de supermarkt of een arbeidsovereenkomst sluit, verricht u steeds rechtshandelingen.

Een voorbeeld

Als u bijvoorbeeld een arbeidsovereenkomst sluit met een werknemer is dat een handeling die erop gericht is om een rechtsgevolg tot stand te brengen. Het rechtsgevolg is dat er een dienstverband ontstaat, gebaseerd op de (afspraken in de) arbeidsovereenkomst.

Voor een rechtshandeling is het vereist dat sprake is van een op rechtsgevolg gerichte wil (V&A) die zich door een verklaring heeft geopenbaard. Er is bij het sluiten van een arbeidsovereenkomst sprake van een op rechtsgevolg gerichte wil, want zowel de werknemer als de werkgever willlen een arbeidsovereenkomst te sluiten. En, beide partijen hebben verklaard met elkaar een arbeidsovereenkomst te willen sluiten (Wil je deze baan? Ja, ik wil!).

Vernietigbare rechtshandeling

Soms is een rechtshandeling vernietigbaar. Dat is het geval als iemand:

  • handelsonbekwaam is (bijvoorbeeld een minderjarige);
  • een afspraak heeft gemaakt onder invloed van bedreiging, bedrog, misbruik van omstandigheden of dwaling; of
  • onder invloed van een geestelijke stoornis.

De vernietigbaarheid van bepaalde rechtshandelingen is door de wetgever in het leven geroepen om bepaalde partijen tegen zichzelf te beschermen.

Bij vernietigbaarheid gaat het om de bevoegdheid van een partij om in bepaalde gevallen de overeenkomst of de afspraak ongeldig te verklaren. Die verklaring kan buitengerechtelijk plaatsvinden (meestal door middel van een brief), maar ook voor de rechter kan iemand een beroep doen op vernietiging. Zolang geen beroep wordt gedaan op de vernietigbaarheid is de afspraak rechtsgeldig.

Nietige rechtshandeling

Een rechtshandeling kan ook nietig zijn. Dan is de afspraak nooit rechtsgeldig geweest. De partij die door de afspraak benadeeld wordt, hoeft daarvoor geen beroep te doen op de nietigheid.

Van nietigheid is bijvoorbeeld sprake als een werkgever en een werknemer in de arbeidsovereenkomst afspreken dat de werknemer een salaris krijgt dat lager is dan het minumumloon. Dat is in strijd met de wet en dat wil de wetgever niet. Dit soort afspraken kunnen daarom nooit rechtsgeldig gemaakt worden.